Sigorta yaptırmak istediğinizde teklif verilmiyor, verilen teklifte prim beklenmedik ölçüde yüksek çıkıyor ya da acente "sistemde kaydınız var" diyorsa, adınız SİSBİS'e işlenmiş olabilir. SİSBİS, sigorta şirketlerinin "yanlış sigorta uygulaması", yani suistimal şüphesiyle oluşturduğu ve bütün şirketlerin gördüğü bir veri tabanıdır. Kamuoyunda "sigortanın kara listesi" olarak bilinir.
Bu yazı, kaydın nasıl oluştuğunu, nasıl öğrenileceğini ve nasıl silinebileceğini pratik olarak anlatıyor. Sistemin hukuki eleştirisini ve çözüm önerilerimizi Hukuki Haber'de yayımlanan akademik makalemizde ayrıca ele aldık.
- Kaydı şirket oluşturur, SBM saklar. Sigorta şirketi, suistimal şüphesiyle tazminat talebini reddettiğinde durumu Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi'ndeki (SBM) veri tabanına işler.
- Şüphe yeterli sayılıyor. Kayıt için suç duyurusu ya da mahkeme kararı aranmıyor; kusur oranı tartışması bile kayda dönüşebiliyor.
- İtiraz önce SBM'ye ve şirkete. SBM itirazı kaydı oluşturan şirkete iletir; şirket yedi iş günü içinde gerekçeli açıklama yapar. KVKK başvurusu da otuz gün içinde cevaplanmalıdır.
- Dava şirkete karşı, tüketici mahkemesinde. SBM'ye açılan dava husumetten reddediliyor. Tüketici olan kişi tüketici mahkemesine, şirketler asliye ticaret mahkemesine başvurur.
- Mahkemeler süresiz kaydı orantısız buluyor. Suç duyurusu yapılmamış, lehe hakem kararı verilmiş ya da kaza ile hasar uyumlu bulunmuşsa kayıt silinmeye başlıyor.
SİSBİS Kaydı Nedir, Kim Oluşturur?
SİSBİS, Sigorta Suistimalleri Bilgi Paylaşım Sistemi'nin kısaltmasıdır. Sistem, Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi bünyesinde tutulur. Sigortacılık Kanunu'nun 31/B maddesi SBM'yi, sigortalılara ilişkin olarak yanlış sigorta uygulamaları dâhil risk değerlendirmesine esas bilgileri toplamak ve şirketlerle paylaşmak amacıyla kurmuştur. Kanun, toplanan bilgilerin kapsamını ve paylaşılmasını yönetmeliğe bırakır.
Kaydın asıl kuralı, 30.04.2011 tarihli Yanlış Sigorta Uygulamalarının Tespiti, Bildirimi, Kaydı ve Bu Uygulamalarla Mücadele Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik'in 11. maddesidir: Sigorta şirketleri yanlış sigorta uygulaması şüphesiyle tazminat talebini reddettiklerinde durumu ilgiliye yazılı olarak bildirmek ve Merkezdeki veri tabanına işlemek zorundadır. Yönetmeliğe göre şirketler iş kabullerinde ve risk değerlendirmelerinde bu veri tabanındaki bilgileri dikkate alır.
Uygulamadaki tablo şudur:
- Kaydı oluşturan, tazminatı reddeden şirkettir. Kasko, trafik, sağlık ya da konut sigortası fark etmez. Kayıt kişinin adına, şirketin adına veya araç plakasına bağlanabilir.
- SBM yalnızca veri tabanını tutar. Mahkemeler de SBM'nin kaydın oluşumunda dahli olmadığını kabul ediyor.
- Kaydın süresi yok. Ne Kanun'da ne Yönetmelik'te saklama süresi var; kayıt silinmedikçe kalıyor.
- Silme usulü bir genelgede. Yönetmelik silmeyi düzenlemiyor. Mahkemeler Hazine Müsteşarlığının 2017/12 sayılı Yanlış Sigorta Uygulamalarına İlişkin Genelgesi'ni uyguluyor.
Suistimal şüphesiyle yürütülen araştırmalarda hasar araştırmacılarının yetki sınırları için hasar araştırmacıları SEDDK sirküleri yazımıza bakabilirsiniz.
Kaydınız Olduğunu Nasıl Anlarsınız?
Yönetmelik, kaydı oluşturan şirkete ilgiliye yazılı bildirim yapma yükümlülüğü yükler. Ancak kararlara yansıyan olaylarda bu bildirim çoğu zaman yapılmamış ya da ispatlanamamış. Kişiler kaydı genellikle şu belirtilerle öğreniyor:
- Kasko, sağlık veya konut sigortası için birden fazla şirketten teklif alınamaması,
- Hasarsızlık geçmişine rağmen fahiş prim istenmesi ya da indirim uygulanmaması,
- Poliçe yenileme sırasında acentenin "sistem onay vermiyor" demesi,
- Bir tazminat talebinin "yanlış beyan", "hasar uyumsuzluğu" veya "suistimal şüphesi" gerekçesiyle reddedilmiş olması.
Genelge'ye göre SBM, hakkında kayıt oluşturulan kişiye asgari olarak kaydı yapan şirketi, olay tarihini ve sigorta branşını bildirir. Bu nedenle ilk adım, SBM'ye yazılı başvuru yaparak kaydın varlığını ve kaynağını öğrenmektir. Kaydı oluşturan şirkete de KVKK'nın 11. maddesine dayanarak hangi verilerinizin, hangi amaçla işlendiğini ve kimlerle paylaşıldığını sorabilirsiniz.
Hangi Durumlar Kayda Yol Açıyor?
Yönetmelik yanlış sigorta uygulamasını çok geniş tanımlıyor ve kayıt için şüpheyi yeterli sayıyor. Bir dosyada davalı şirket, kayıt için yalnızca şüphenin varlığının yeterli olduğunu açıkça savunmuştu. Kararlara yansıyan kayıt sebepleri ve mahkemelerin vardığı sonuçlar şöyle:
| Şirketin kayıt gerekçesi | Mahkemenin tespiti | Karar |
|---|---|---|
| Kaza gece 04:00'te oldu, sürücü olay yerinden ayrıldı, tutanak sabah 10:30'da tutuldu; gerçek sürücü ve alkol tespit edilemedi (kasko) | Şirket suç duyurusunda bulunmamış; kayıt yüzünden davacı şirkete kasko yapılamamış; süresiz kayıt orantısız | Ankara BAM 21. HD 2023/1072 E. 2025/1632 K. — kayıt kaldırıldı |
| Araştırma raporuna göre aracı tutanaktaki kişi değil başkası kullanıyordu (kasko) | Tahkim, raporu soyut bulup tazminata hükmetmiş; şirket ödemiş; kayıt yine de sürdürülmüş | Ankara BAM 21. HD 2023/730 E. 2026/379 K. — kayıt silindi |
| Zarar gören, SBM kayıtlarına rağmen karşı aracın tam kusurlu olduğunu ileri sürdü (trafik) | Hakem heyeti ve mahkeme kusuru %75'e %25 paylaştırdı; kusur tartışması suistimal değil | İstanbul BAM 40. HD 2023/1741 E. 2024/57 K. — kayıt kaldırıldı, kesin |
| Ekspertize göre karşı araçtaki izler eski, hasar kaza ile uyumsuz (trafik) | Tanıklar ve bilirkişi raporuna göre hasar kazayla uyumlu, tutanakta suistimal yok | İzmir BAM 11. HD 2024/254 E. 2026/1136 K. — kayıt silindi |
| Sağlık sigortasında optik mağazasından sahte reçeteyle gözlük alımı (işletme sahibi adına kayıt) | Kesinleşmiş yargı kararı olmadan, savunma ve itiraz hakkı tanınmadan oluşturulan kayıt sözleşme özgürlüğünü kısıtlıyor | Yargıtay 11. HD 2025/4206 E. 2026/1044 K. — kaldırma kararı onandı |
Görüldüğü gibi kayıt sebepleri, gerçek sahtecilikten sıradan uyuşmazlıklara kadar uzanıyor. Olay yerinden ayrılma gibi durumlar kaskonun da önüne çıkar; bu konuda kaza yerini terk ve kasko tazminatı yazımız yol gösterir. Kusur oranı uyuşmazlığında doğru yol kayıt değil itirazdır; ayrıntısı kusur oranına itiraz rehberimizde; ön değerlendirme için kusur ön analiz aracımızı kullanabilirsiniz.
Adım Adım İtiraz: SBM, Şirket ve KVKK
Dava açmadan önce kaydı idari yoldan kaldırtmayı denemek hem zaman kazandırır hem de dava dosyasında şirketin tutumunu belgelemenizi sağlar. Sıralama şöyledir:
| Adım | Ne yapılır? | Süre / sonuç | Dayanak |
|---|---|---|---|
| 1. SBM'ye başvuru | Kaydın varlığını, kaydı yapan şirketi, olay tarihini ve branşı sorun; düzeltme ve silme talep edin | SBM başvuruyu 1 iş günü içinde kaydı yapan şirkete iletir | Genelge 2017/12 m. 3.1, 3.4 |
| 2. Şirketin değerlendirmesi | Şirket kaydı gerekçesiyle siler ya da sürdürür | 7 iş günü içinde gerekçeli açıklama; sonuç SBM'ce size gerekçeli bildirilir | Genelge m. 3.4, 3.5 |
| 3. KVKK başvurusu | Kaydı yapan şirkete yazılı başvuruyla düzeltme, silme ve otomatik değerlendirmeye itiraz isteyin | En geç 30 gün içinde ücretsiz cevap | KVKK m. 11/1-d, e, g · 13/2 |
| 4. Kurula şikâyet | Ret, yetersiz cevap ya da cevapsızlıkta Kişisel Verileri Koruma Kurulu'na şikâyet | Cevabı öğrenmeden 30, her hâlde başvurudan 60 gün | KVKK m. 14/1 |
| 5. Dava | Kaydı oluşturan şirkete karşı silme ve gerekiyorsa tazminat davası | Tüketicide önce arabuluculuk | TKHK m. 73, 73/A |
Başvurularınızı yazılı yapın ve olay tarihi, hasar dosya numarası, poliçe numarası ile lehinize olan belgeleri ekleyin. İtirazın reddi de bir delildir: Ankara'daki iki dosyada SBM'ye yapılan itirazlar reddedilmiş, kayıtlar ancak mahkeme kararıyla silinebilmişti.
Hasar ihbarını nasıl yaptığınız da önemlidir; telefonla yapılan ihbarın hukuki değeri için Alo 193 hasar ihbarı yazımıza bakın. Kaydı oluşturan şirkete yaptığınız itirazın genellikle yine aynı şirket tarafından değerlendirildiğini bilin. Bu nedenle idari itirazın sonucu ne olursa olsun belgelerinizi dava ihtimaline göre saklayın.
Silme Davası: Hangi Mahkeme, Kime Karşı?
İtiraz sonuç vermezse kaydın silinmesi için dava açılır. Bu davada en sık yapılan iki hata yanlış davalı ve yanlış mahkemedir.
| Kaydın sahibi | Görevli mahkeme | Davalı | Not |
|---|---|---|---|
| Hususi araç sahibi, sağlık veya konut sigortalısı (tüketici) | Tüketici mahkemesi; tüketicinin yerleşim yerinde de açılabilir (m. 73/5) | Kaydı oluşturan sigorta şirketi | Dava açmadan önce arabuluculuk kural olarak dava şartı (m. 73/A) |
| Şirket, esnaf ya da meslek sahibi (ticari faaliyet) | Asliye ticaret mahkemesi | Kaydı oluşturan sigorta şirketi | Optik mağazası sahibinin davası asliye ticarette görüldü, karar onandı |
| SBM'nin davalı gösterilmesi | — | Husumet yokluğundan ret | SBM lehine vekâlet ücreti davacıya yüklenir |
Husumet konusunda bölge adliye mahkemeleri net: İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi, Genelge gereğince kaydın silinmesi talebinin yalnızca kaydı oluşturan şirkete yöneltilmesi gerektiğini belirterek SBM'ye karşı açılan davayı husumet yokluğundan reddetti. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi de 2023/730 sayılı dosyada kaydı silerken SBM yönünden davayı reddetti ve davacıyı SBM lehine 45.000 TL vekâlet ücretiyle sorumlu tuttu. Kaydı kaldırtmak için SBM'yi davaya katmanız gerekmiyor; mahkeme kararını şirket uygular.
Kaydın bir tahkim kararından sonra da sürdürüldüğü durumlarda, uyuşmazlığın kendisi için Sigorta Tahkim Komisyonu rehberimize ve başvuru masrafları için tahkim başvuru ücreti yazımıza bakabilirsiniz.
Davada Öne Çıkan Deliller
Silme davasında şirketin şüphesini haklı kılan somut olgular bulunup bulunmadığı tartışılır. Kararlarda kaydın silinmesinde belirleyici olan deliller şunlar:
- Lehinize verilmiş hakem veya mahkeme kararı. Ankara'daki dosyada Sigorta Tahkim Komisyonu araştırma raporunu soyut bulmuş, karar itirazsız kesinleşmiş ve şirket tazminatı ödemişti. Bölge adliye mahkemesi, taraflar yönünden bağlayıcı bu karara rağmen davayı reddeden ilk derece kararını kaldırdı. Tazminat talebiniz reddedildiyse önce bu yolu kullanmak, kayıt davasında da güçlü bir dayanak sağlar; red kararına karşı yollar için kasko hasarı reddedildi yazımıza, tahkimde ön inceleme engelleri için ön inceleme reddi yazımıza bakın.
- Suç duyurusu yapılmamış olması. Yönetmelik suç niteliğindeki uygulamaların adli mercilere bildirilmesini öngörür. Şirketin suç duyurusunda bulunmaması, mahkemelerin kaydı orantısız bulmasında açıkça gerekçe yapıldı.
- Yazılı bildirim yapılmamış olması. Yönetmelik'in 11. maddesindeki bildirimi ispat yükü şirkettedir. Resmî Gazete'deki kararın olayında şirket bu bildirimi ispatlayamamıştı.
- Kaza ile hasarın uyumu. Tutanak, fotoğraflar, tanık beyanları ve bilirkişi incelemesi hasarın kazayla uyumlu olduğunu gösteriyorsa "hasar uyumsuzluğu" gerekçesi düşer. Tutanak yoksa ya da eksikse tutanaksız kazada tazminat yazımızdaki deliller burada da işe yarar.
- Kaydın sonuçlarını gösteren belgeler. Reddedilen teklifler, yüksek prim teklifleri ve acente yazışmaları hem kaydın etkisini hem de tazminat talebinizi belgeler.
Dava sırasında hasar dosyasının, ekspertiz ve araştırma raporlarının, şirketin SBM'ye yaptığı bildirimin ve SBM itiraz yazışmalarının celbini isteyin. Şirketin elindeki dosya çoğu zaman şüphenin ne kadar zayıf olduğunu kendi içinden gösterir.
Haksız Kayıt Nedeniyle Tazminat
Haksız SİSBİS kaydı yalnızca bir veri hatası değildir; kişinin sigorta piyasasına erişimini fiilen kapatabilir. Sigortacılık Kanunu'na göre şirketler faaliyet gösterdikleri branştaki zorunlu sigortaları yapmaktan kaçınamaz (m. 13/1) ve kişilerin sigorta şirketini seçme hakkı sınırlandırılamaz (m. 32/5). Yargıtay'ın onadığı kararda ilk derece mahkemesi, kayıt nedeniyle sağlık, kasko ve konut sigortası yaptıramadığını ileri süren kişi bakımından kaydın sözleşme yapma ve sözleşmede taraf olma özgürlüğünü kısıtladığını belirtmişti.
Kayıt nedeniyle zarara uğrayan kişi zararın giderilmesini isteyebilir (KVKK m. 11/1-ğ). Kurula şikâyet yolu genel hükümlere göre tazminat hakkını ortadan kaldırmaz (KVKK m. 14/3). Talep edilebilecek kalemlere örnekler:
- Kayıt nedeniyle ödenen fazla prim ya da kaybedilen hasarsızlık indirimi,
- Sigortasız kalınan dönemde gerçekleşen ve sigortanın karşılayacağı bir zarar,
- Ticari işletmelerde filo kaskosunun yapılamaması nedeniyle doğan ek maliyet,
- Kişilik hakkı ihlali nedeniyle manevi tazminat.
Zararın miktarı ve kayıtla bağlantısı davacı tarafından ispatlanmalıdır; bu yüzden teklif ve ret yazışmalarını tarihleriyle saklayın. Sağlık sigortasında yenileme sorunlarıyla birlikte karşılaşıyorsanız ömür boyu yenileme garantisi yazımız da ilginizi çekebilir. Tek taraflı kazalarda kaskonun ödeme koşulları için tek taraflı kaza ve kasko yazımıza, trafik sigortasında teminat sınırları için 2026 teminat limitleri yazımıza bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
📚 Akademik Yayın: SİSBİS kayıt rejimine ilişkin eleştirel incelememiz ve çözüm önerilerimiz “Sigortanın Kara Listesi: SİSBİS Kaydı” başlığıyla Hukuki Haber'de yayımlanmıştır.
- 5684 s. Sigortacılık Kanunu m. 13, 31/B, 32 · 6698 s. Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m. 11, 13, 14 · 6502 s. Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m. 73, 73/A, 83
- Yanlış Sigorta Uygulamalarının Tespiti, Bildirimi, Kaydı ve Bu Uygulamalarla Mücadele Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik (RG 30.04.2011, 27920) m. 11, 13, 14 · Hazine Müsteşarlığı 2017/12 sayılı Genelge m. 3.1, 3.4, 3.5
- Yargıtay 4. HD 30.03.2026, 2025/12146 E. 2026/3403 K. (RG 23.10.2026, 33409) ve yukarıda bağlantısı verilen Yargıtay 11. HD, Ankara, İstanbul ve İzmir Bölge Adliye Mahkemesi kararları
Yasal uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş ya da tavsiye niteliği taşımaz ve herhangi bir sonuç taahhüdü içermez. Kaydın silinip silinmeyeceği şirketin dayandığı olgulara, delillere ve kişinin tüketici olup olmadığına göre değişir; her dosya kendi belgeleri içinde değerlendirilmelidir. Anılan bölge adliye mahkemesi kararlarının bir kısmı henüz kesinleşmemiştir.
Sigorta hukuku alanında çalışan avukat; araç değer kaybı, pert, araç mahrumiyeti, bedensel zarar ve Sigorta Tahkim Komisyonu uyuşmazlıklarında müvekkillerini temsil eder. Bu yazıdaki karar künyeleri kamuya açık içtihat kaynaklarından alınmış ve karar metinleriyle karşılaştırılarak doğrulanmıştır. Hakkında →