Şerit takip asistanı, adaptif hız sabitleyici, otomatik acil fren, “otopilot”… Yeni araçların çoğunda artık birkaç sürücü destek sistemi bir arada bulunuyor. Bu sistemler açıkken yaşanan kazalarda da aynı soru soruluyor: “Araç kendi gidiyordu, kusur benim mi?” Türk hukukunda cevap iki katmanlıdır. Kazada zarar görene karşı kimin sorumlu olduğu bir sorudur; sürücünün ve araç sahibinin üreticiden ne isteyebileceği başka bir soru. Bu yazıda iki katmanı, Yargıtay ve bölge adliye mahkemesi kararlarıyla anlatıyoruz.
- Bugünkü sistemler sürücüye yardım eder, onun yerine geçmez. Direksiyondaki kişi hukuken sürücüdür.
- Zarar görene karşı işleten ve sürücü sorumludur. “Sistem devreye girmedi” savunması işleteni kurtarmaz; zarar gören karşı aracın trafik sigortasına başvurur.
- Kaza üründeki bir hatadan doğduysa üreticiye ve ithalatçıya başvurulabilir. İspat yükü zarar görendedir.
- Sistemin bir kez çalışmaması tek başına ayıp sayılmıyor. Kullanım kılavuzundaki uyarılar ve teknik inceleme belirleyici.
- Delil hızla kaybolur: Araç onarılmadan önce olay veri kaydı ve hata kodları alınmalıdır.
Şerit Takip, Adaptif Hız, Otopilot: Hangisi Gerçekten “Otonom”?
Uluslararası sınıflandırmada (SAE J3016) sürüş otomasyonu 0'dan 5'e altı seviyeye ayrılır. Pazarlamada “otopilot” ya da “yarı otonom” diye anılan sistemlerin büyük çoğunluğu seviye 2'dir: Araç direksiyonu ve hızı birlikte kontrol edebilir, ama yolu izlemek ve gerektiğinde müdahale etmek sürücünün işidir.
| Seviye | Örnek | Yolu kim izler? |
|---|---|---|
| 0–1 | Şeritten ayrılma uyarısı, acil fren, adaptif hız sabitleyici | Sürücü |
| 2 | Şerit ortalama ve adaptif hız birlikte (“otopilot” türü sistemler) | Sürücü, kesintisiz |
| 3 | Belirli koşullarda trafik sıkışıklığı pilotu | Sistem; sürücü istendiğinde devralır |
| 4–5 | Belirli bölgede veya her yerde sürücüsüz sürüş | Sistem |
Türkiye bu alanda AB tip onayı kurallarını uygular. AB'nin 2019/2144 sayılı Tüzüğü'ne uyum için çıkarılan genel güvenlik tip onayı yönetmeliği, acil durum şeritte tutma sistemini sürücünün aracı güvenli konumda tutmasına “yardımcı olan” sistem olarak tanımlar. Aynı yönetmelik “otonom araç” tanımında bile sürücü müdahalesinin beklendiğini söyler; sürücü kontrolü olmadan hareket edecek şekilde tasarlanan araç yalnızca “tam otonom araç”tır. Karayolları Trafik Kanunu'nda ise destek sistemlerine özgü bir hüküm yoktur: Sürücü, sistem açık olsa da bütün trafik kurallarına uymakla yükümlüdür.
Zarar Görene Karşı: İşleten ve Sürücü Sorumlu
Karayolları Trafik Kanunu'nun 85. maddesine göre motorlu aracın işletilmesi ölüme, yaralanmaya veya eşya zararına yol açarsa işleten sorumludur; sürücünün kusurundan da kendi kusuru gibi sorumlu tutulur. Bu sorumluluk kusura değil aracın işletilmesine bağlıdır. İşleten ancak 86. maddedeki dar kapıdan geçerek kurtulabilir: Kendisinin ve sürücünün kusursuz olduğunu, araçtaki bir bozukluğun kazayı etkilemediğini ve kazanın mücbir sebepten ya da zarar görenin veya üçüncü kişinin ağır kusurundan doğduğunu birlikte ispat etmelidir.
Bu yüzden “şerit takip sistemi aracı karşı şeride soktu” ya da “acil fren devreye girmedi” savunması zarar görene karşı sonuç vermez; bir yazılım hatası da hukuken araçtaki bozukluktur. Zarar gören, kusur oranına göre karşı aracın trafik sigortasına başvurur. Hasar, değer kaybı ve mahrumiyet kalemleri için yol haritası araç değer kaybı rehberimizde. Kusur incelemesinde sürücünün hız, takip mesafesi ve şerit kurallarına uyup uymadığına bakılır (kusur oranları tablosu); rapora itiraz yolları kusur oranına itiraz yazımızda. Yaralanmalı kazalarda ceza soruşturmasında da taksir sürücü üzerinden değerlendirilir (trafik kazası ceza davası rehberi).
Üreticinin Sorumluluğu: Ürün Güvenliği Kanunu ve Ayıplı Araç
İşleten zarar görene karşı sorumlu olsa da kaza gerçekten üründeki bir hatadan doğduysa yükü üreticiye taşımanın iki yolu vardır:
- Ürün sorumluluğu. 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu'nun 6. maddesine göre ürün bir kişiye veya bir mala zarar verirse imalatçı veya ithalatçı zararı gidermekle yükümlüdür. Sözleşme şartı yoktur; kazada yaralanan yaya veya hasar gören diğer araç sahibi de başvurabilir. Ancak zarar gören, zararını ve üründeki uygunsuzluk ile zarar arasındaki nedensellik bağını ispat etmelidir.
- Ayıplı mal. Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 8. maddesine göre tanıtma ve kullanma kılavuzunda, reklam ve ilanlarda yer alan özellikleri taşımayan mal ayıplıdır. Onarım veya ayıpsız misliyle değişim üretici ve ithalatçıdan da istenebilir; satıcı, üretici ve ithalatçı müteselsilen sorumludur (m. 11/2). Galeriden alınan araçlar için ayıplı araç ve tüketici hakları yazımıza bakın.
Üreticinin en güçlü savunması kullanıcıdır. 7223 sayılı Kanun'un 21. maddesi, uygunsuzluğun kullanıcıdan kaynaklandığını ispat eden imalatçının tazminat sorumluluğunu kaldırır; zarar görenin de kusuru varsa tazminat azaltılabilir ya da tamamen kaldırılabilir. Ellerini direksiyondan çeken, uyarıları kapatan ya da sistemi tasarlanmadığı yolda kullanan sürücünün davası bu yüzden zayıflar.
“Sistem Devreye Girmedi” Davaları: Mahkemeler Ne Diyor?
Kararlardan çıkan ders şu: Tutanaktaki kusur son söz değildir (kaza tespit tutanağı hataları), ama sistemin bir kez çalışmaması da tek başına yetmez. Kazanın teknik nedeni, alanında uzman bilirkişiyle somut olarak ortaya konmalıdır.
Kendi Aracınızın Hasarı: Kasko, Rücu ve Kalan Zarar
Kusurlu taraf sizseniz karşı tarafın trafik sigortası sizin aracınızı ödemez; kendi hasarınız için kasko gerekir (tek taraflı kazada kasko öder mi). Kasko Genel Şartları'nda sürücü destek sistemlerine özgü bir istisna yoktur. Kasko ödedikten sonra ödediği tutar kadar sizin haklarınıza halef olur ve kazaya üründeki bir hata yol açtıysa üreticiye rücu edebilir (TTK m. 1472). Değer kaybı, muafiyet ve mahrumiyet gibi kaskonun ödemediği kalemler için üreticiye karşı hakkınız saklıdır (bakiye hasar ve eksik ödeme). Kasko reddederse kasko hasarı reddedildi, ne yapmalı yazımızdaki yolları ve Sigorta Tahkim Komisyonu başvurusunu değerlendirin.
| Senaryo | Kime başvurulur? | Dayanak |
|---|---|---|
| Destek sistemiyle ilerleyen araç size çarptı | Karşı aracın trafik sigortası, aşan kısım için işleten ve sürücü | KTK m. 85, 86; HGK 2021/236 |
| Siz kusurlusunuz, karşı tarafa zarar verdiniz | Sizin trafik sigortanız öder | KTK m. 85, 91 |
| Kendi aracınızın hasarı | Kasko; ardından kasko üreticiye rücu edebilir | Kasko GŞ; TTK m. 1472 |
| Kaza üründeki hatadan doğdu, kalan zarar | İmalatçı veya ithalatçı | 7223 s. K. m. 6; TKHK m. 8, 11 |
| Sistem defalarca arızalanıyor, onarılamıyor | Satıcı, üretici, ithalatçı: onarım veya değişim | TKHK m. 11; Y3HD 2025/4677 |
Delil: Olay Veri Kaydı, Hata Kodları, Kullanım Kılavuzu
Destek sistemli kazalarda dava çoğu zaman teknik kayıtlarla kazanılır ya da kaybedilir. Yeni tip onaylı araçlar için olay veri kaydedicisi zorunlu hâle geldi; Türkiye'de de olay veri kaydedici yönetmeliği 31.12.2024'te yayımlandı. Bu sistem çarpışmadan hemen önce, çarpışma sırasında ve hemen sonrasındaki kritik parametreleri kaydeder.
- Delil tespiti isteyin. Aracı onarıma vermeden önce sulh hukuk mahkemesinden delil tespiti talep edin; yukarıdaki dosyaların çoğu bu tespitle başladı.
- Kayıtları yazılı isteyin. Olay veri kaydının ve sistem hata kodlarının servis çıktısını, yazılım güncelleme geçmişini ve geri çağırma bildirimlerini talep edin.
- Vaatleri saklayın. Satış broşürü, internet sayfası ve reklamlar ayıp değerlendirmesine girer. Kullanım kılavuzundaki sınırlamaları da okuyun; Gaziantep davasında belirleyici olan bunlardı.
- Bilirkişinin uzmanlığını sorgulayın. Otomotiv elektroniği ve sürücü destek sistemlerinde uzman bilirkişi istemek raporun denetlenebilirliğini artırır.
- Süreleri kaçırmayın. Trafik tazminatı için zamanaşımı rehberimize, kusur için kusur ön analiz aracımıza bakabilirsiniz.
Dünyada Sorumluluk Üreticiye mi Kayıyor?
ABD'de Miami'deki federal jüri Ağustos 2025'te, 2019'daki ölümlü bir “Autopilot” kazasında Tesla'yı yüzde 33 oranında sorumlu buldu; cezai tazminatla birlikte şirketin payı 242 milyon doları aştı. Sürücü yüzde 67 kusurlu bulunmuştu; şirket kararı üst mahkemeye taşıyacağını açıkladı. Avrupa Birliği'nde 2024/2853 sayılı yeni Ürün Sorumluluğu Direktifi yazılımı açıkça ürün sayıyor ve üye devletlerin 9 Aralık 2026'ya kadar iç hukuka aktarmasını istiyor. Almanya 2017'den beri yüksek otomasyonlu sürüşü trafik kanununda düzenliyor; sürücü sistem çalışırken dikkatini kısmen trafikten çekebilir, ama sistem istediğinde kontrolü devralmak zorundadır.
Türkiye'de bugün için destek sistemlerine özgü bir sorumluluk düzenlemesi yok: Zarar görene karşı Karayolları Trafik Kanunu'ndaki işleten sorumluluğu, üreticiye karşı 7223 sayılı Kanun ve tüketici mevzuatı uygulanır. Seviye 3 ve üstü sistemler yaygınlaştıkça “sistem sürüyorsa kusur kimde?” sorusu kanun koyucunun önüne gelecek. O güne kadar direksiyonda oturan kişi hukuken sürücüdür. Elektrikli ve yazılım yoğun araçlarda pert ve rayiç tartışmaları için elektrikli araçta pert ve rayiç değer yazımıza bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
- 2918 s. Karayolları Trafik Kanunu m. 85, 86, 91 · 7223 s. Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu m. 6, 21 · 6502 s. Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m. 8, 11, 12 · 6102 s. Türk Ticaret Kanunu m. 1472
- Genel güvenlik tip onayı yönetmeliği (AB/2019/2144) m. 3 · Olay veri kaydedici tip onayı yönetmeliği (AB/2022/545)
- Yukarıda bağlantısı verilen Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, Yargıtay 3. ve 11. Hukuk Daireleri, Gaziantep ve İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi kararları
Yasal uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş ya da tavsiye niteliği taşımaz ve herhangi bir sonuç taahhüdü içermez. Sorumluluk, kazanın oluş şekline, aracın sistemlerine ve teknik incelemenin sonucuna göre değişir; her dosya kendi belgeleri içinde değerlendirilmelidir.
Sigorta hukuku alanında çalışan avukat; araç değer kaybı, pert, araç mahrumiyeti, bedensel zarar ve Sigorta Tahkim Komisyonu uyuşmazlıklarında müvekkillerini temsil eder. Bu yazıdaki karar künyeleri kamuya açık içtihat kaynaklarından alınmış ve karar metinleriyle karşılaştırılarak doğrulanmıştır. Hakkında →