Kısa Cevap: Kusuru Tutanaktaki Madde Numarası Değil, Somut Olay Belirler
Kusur oranı üç aşamada değerlendirilir: kaza anında tutanak (polis/jandarma tutanağı ya da yalnız maddi hasarlı kazalarda anlaşmalı kaza tespit tutanağı), sigorta aşamasında SBM değerlendirmesi — burada yalnızca %0, %50 veya %100 verilir, ara oran çıkmaz — ve uyuşmazlık hâlinde tahkim ya da mahkeme bilirkişisi. KTK m.84 asli kusur hâllerini tek tek sayar: kırmızı ışık ihlali, arkadan çarpma, şerit ihlali, kavşakta geçiş önceliğine uymama, hatalı dönüş gibi. Ancak tutanakta bir madde yazması tek başına oranı belirlemez; kusur oranındaki her puan tazminatı doğrudan değiştirdiği için orana itiraz edilebilir.
Aracınızda hasar oluştuysa: Kazada kusuru olmayan taraf, onarım bedelinin yanında aracın ikinci el piyasa değerindeki düşüşü, yani değer kaybını da karşı aracın trafik sigortasından isteyebilir; kısmi kusurda talep kusur oranında azalır. Sigorta ödeme yaptıysa tutarın yeterli olup olmadığını bakiye hesaplama aracıyla kontrol edebilir, kusur dağılımını Kusur Kimde? sayfasında görebilirsiniz.
Kusur Oranını Kim, Neye Göre Belirler?
Kusur oranı; zararın hangi tarafça, hangi ölçüde karşılanacağını belirleyen orandır ve üç ayrı aşamada, üç ayrı merci tarafından değerlendirilebilir:
- Kaza anında: Yaralanmalı kazalarda ve anlaşmazlık hâlinde polis/jandarma tutanağı düzenlenir; yalnız maddi hasarlı kazalarda taraflar anlaşmalı kaza tespit tutanağı doldurabilir.
- Sigorta aşamasında: Anlaşmalı tutanak, sigorta şirketlerince SBM (Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi) sistemi üzerinden değerlendirilir ve her tarafa %0, %50 veya %100 kusur verilir — ara oran yoktur. Sonuca 5 iş günü içinde tutanak değerlendirme komisyonu nezdinde itiraz edilebilir.
- Tahkim/mahkeme aşamasında: Trafik uzmanı bilirkişiler kusuru yeniden inceler; burada %25-%75, %30-%70 gibi her türlü ara oran mümkündür. Tutanak ve SBM değerlendirmesi hâkimi bağlamaz.
Asli Kusur — Tali Kusur Ayrımı: KTK m.84 Listesi
Karayolları Trafik Kanunu m.84, trafik kazalarında sürücülerin asli (birinci derecede) kusurlu sayılacağı hâlleri tek tek sayar. Tutanağınızda bu maddelerden biri karşı taraf için işaretlenmişse, kusurun ağırlığı kural olarak ondadır:
Bu listede olmayan ihlaller (örneğin hız kurallarına aykırılık) kural olarak tali kusur değerlendirmesine girer; kusuru ağırlaştırır ama tek başına asli kusur doğurmaz.
Tutanaktaki "52/1-a" ve "52/1-b" Ne Demek, Yüzde Kaç?
Kaza tespit tutanaklarında en sık görülen ihlal kodlarından ikisi KTK m.52'ye aittir: 52/1-a — kavşak, dönemeç, tepe üstü, yaya geçidi gibi yerlere yaklaşırken hızını azaltmamak; 52/1-b — hızını aracın yüküne, görüş, yol, hava ve trafik koşullarına uydurmamak. İnternette en çok aranan soru bu maddelerin "yüzde kaç kusur" getirdiğidir; dürüst cevap şudur: kanunda maddelere bağlı sabit bir yüzde yoktur. 52/1-a ve 52/1-b, m.84'teki asli kusur listesinde yer almadığından uygulamada çoğunlukla tali kusur dayanağıdır; somut oran, kazadaki diğer ihlallerle birlikte tutanak değerlendirmesinde (%0-50-100 sisteminde) veya bilirkişi raporunda belirlenir. Tutanağında yalnızca 52/1-b yazan tarafa %50, hatta asli kusurlu diğer taraf karşısında %0 verildiği dosyalar da az değildir.
Senaryo Senaryo Kusur Dağılımı Tablosu
Aşağıdaki tablo, uygulamadaki yerleşik değerlendirme eğilimlerini gösterir; her kaza kendi delil durumuna göre farklı sonuçlanabilir:
| Senaryo | Yerleşik eğilim | Oranı değiştirebilecek etkenler |
|---|---|---|
| Arkadan çarpma | Arkadaki sürücü %100 (KTK m.84 — asli kusur; takip mesafesi ihlali) | Öndekinin ani/kuralsız şerit değiştirmesi, geri kayması, stop lambalarının yanmaması, zincirleme kazada itilme |
| Kavşakta yandan çarpma | Geçiş önceliğini ihlal eden taraf asli kusurlu; kontrolsüz kavşakta sağdan gelen önceliklidir | Işık/işaret durumu, ana yol-tali yol ayrımı, aşırı hız (diğer tarafa tali kusur getirebilir). Bkz. Kavşak Kazaları Rehberi |
| Kırmızı ışık ihlali | İhlal eden %100 (m.84 birinci sıra) | Her iki tarafın da ihlal iddiası varsa kamera/HGS-anlık konum kayıtları belirleyicidir. Bkz. Kırmızı Işık Rehberi |
| Şerit değiştirme sırasında çarpışma | Şerit değiştiren asli kusurlu (manevra kurallarına aykırılık) | Diğer aracın aşırı hızı, iki aracın aynı anda aynı şeride yönelmesi (%50-%50 eğilimi) |
| Park hâlindeki araca çarpma | Çarpan %100 (m.84 — kurallara uygun park edilmiş araca çarpma) | Aracın yasak yere/köşeye taşacak şekilde park edilmiş olması karşı tarafa kusur getirebilir |
| Geri manevra sırasında çarpma | Geri manevra yapan asli kusurlu (manevra güvenliği ihlali) | Diğer aracın hızı ve mesafesi; otopark içi kazalarda %50-%50 değerlendirmesi sık görülür |
| Sollama (geçme yasağı) ihlali | Yasak yerde sollayan asli kusurlu; karşı şeride girme de m.84 kapsamında | Öndeki aracın sola dönüş sinyali vermeden dönmesi kusuru paylaştırabilir |
| U dönüşü / sola dönüş kazası | Dönüş yapan asli kusurlu (doğrultu değiştirme manevrasını yanlış yapma) | Karşıdan gelenin aşırı hızı, ışıklı kavşakta dönüş okunun durumu |
Tutanaktaki Madde Numarası Ne Anlatıyor? KTK Madde Rehberi
Kaza tespit tutanağının "ihlal edilen kural" hanesinde yalnızca bir madde numarası yazar; çoğu sürücü bu numaranın ne anlama geldiğini bilmediği için tutanağa itiraz süresini kaçırır. Aşağıdaki rehber, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun kusur değerlendirmesinde en sık karşılaşılan maddelerini ve bilirkişi raporlarındaki rolünü özetler:
| KTK Maddesi | Düzenlediği Kural | Kusur Değerlendirmesindeki Rolü |
|---|---|---|
| m.46-47 | Sağdan gitme, şerit düzeni; trafik işaret ve kurallarına uyma | Genel yükümlülükler — ihlali çoğunlukla tali kusur dayanağıdır |
| m.48 | Alkol ve uyuşturucu etkisinde araç kullanma yasağı | Kusuru ağırlaştırır; sigortacının rücusuna da kapı açabilir |
| m.50-52 | Hız sınırları ve hızın yol/hava/trafik şartlarına uydurulması | Tutanaklarda en sık görülen 52/1-a ve 52/1-b kodlarının kaynağı |
| m.53 | Dönüş (doğrultu değiştirme) manevraları | Yanlış dönüş m.84 listesindeki asli kusur hâllerindendir |
| m.54-55 | Geçme (sollama) kuralları ve yasak yerler | Yasak yerde sollama m.84 listesinde asli kusurdur |
| m.56 | Şerit izleme-değiştirme ve takip mesafesi | Arkadan çarpma dosyalarında bilirkişilerin en sık atıf yaptığı maddedir |
| m.57 | Kavşaklarda geçiş önceliği | Kavşak kazalarında asli kusurun ana dayanağı |
| m.61 | Duraklama ve park etmenin yasak olduğu yerler | Hatalı park, park hâlindeki araç kazalarında kusur dağılımını belirler |
| m.74 | Yaya ve okul geçitlerinde yavaşlama-durma yükümlülüğü | Yaya geçidi kazalarında bilinçli taksir tartışmasının kaynağı |
| m.84 | Asli kusur sayılan 12 hâlin listesi | Yukarıdaki bölümde tek tek sayılmıştır — tutanağın kalbi |
| m.85 ve m.88 | İşletenin sorumluluğu; birden çok sorumlunun müteselsil sorumluluğu | Kusurlu sürücü + araç sahibi + sigortacıya birlikte başvurunun dayanağı |
Uygulama notu: Tutanakta yazan madde, kusurun başlangıç karinesidir; kesin oran bilirkişi incelemesinde belirlenir. Örneğin arkadan çarpma dosyalarında raporlar genellikle m.52 (hızı şartlara uydurmama) ile m.56'yı (takip mesafesi) birlikte değerlendirir ve m.84 listesi üzerinden asli kusura ulaşır. Tutanaktaki madde numarası aleyhinize görünse bile kusur oranına itiraz yolu açıktır.
Kusur Oranının Tazminata Etkisi
Tazminat matematiği basittir: zararınız, karşı tarafın kusuru oranında karşılanır. 200.000 TL'lik zararda karşı taraf %75 kusurluysa 150.000 TL alırsınız; %50-%50'de yarısını. Bu kural araç hasarı, değer kaybı, işgöremezlik ve destekten yoksun kalma dahil tüm kalemlere uygulanır. Kazada %100 kusurlu sayılan taraf ise karşıdan hiçbir tazminat alamaz — ama bu, tüm haklarını kaybettiği anlamına gelmez; ayrıntısı için yeni rehberimize bakın: %100 Kusurlu Sürücünün Hakları.
Karlı ve buzlu yolda kış lastiği eksikliğinin kusur oranına ne zaman yansıdığını, Yargıtay'ın "münhasıran sebep" ölçüsüyle kış lastiği ve kazada sigorta yazımızda ele aldık.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Tutanakta yazan KTK maddesi tek başına kusur oranını belirler mi?
Hayır. Tutanaktaki madde numarası kusurun başlangıç karinesidir; kesin oran, kazadaki tüm ihlallerin birlikte değerlendirildiği tutanak sonucunda veya bilirkişi raporunda belirlenir. m.84 listesindeki bir ihlal kural olarak asli kusur doğurur; m.52 gibi hız maddeleri ise çoğunlukla tali kusur dayanağıdır.
Sizin Kazanızda Kusur Kimde?
Kaza tespit tutanağınızı ve olay fotoğraflarınızı yükleyin; sigorta hukuku uzmanımız 24 saat içinde ücretsiz kusur değerlendirmenizi yapsın.
📄 Tutanağımı Yükle — ÜcretsizSigorta hukuku alanında çalışan avukat; araç değer kaybı, pert, araç mahrumiyeti, bedensel zarar ve Sigorta Tahkim Komisyonu uyuşmazlıklarında müvekkillerini temsil eder. Bu yazıdaki karar künyeleri kamuya açık içtihat kaynaklarından alınmış ve karar metinleriyle karşılaştırılarak doğrulanmıştır. Hakkında →