Ehliyetteki 103 Kodu ve Süresi Dolmuş Ehliyet: Kazada Kasko ve Trafik Sigortası Öder mi, Rücu Gelir mi?

Sürücü belgenizin arka yüzündeki küçük kodlar, son günlerde gündemin ortasına oturdu. Haberlerin ortak mesajı şu: 103 ile başlayan kod, sağlık raporunuzun belirli aralıklarla yenilenmesi gerektiğini gösteriyor; süreyi kaçırırsanız ceza yersiniz, kaza olursa kasko ödemeyebilir ve sigorta şirketi “milyonluk” tazminatı sizden isteyebilir.

Bu iddianın bir kısmı doğru, bir kısmı eksik. Bu yazıda konuyu sigorta hukuku açısından ele alıyoruz: süresi geçmiş belgeyle kaza olduğunda karşı tarafın zararı, kendi aracınızın kasko hasarı ve trafik sigortasının rücu talebi ayrı ayrı nasıl sonuçlanır, mahkemeler ne diyor? Hiç sürücü belgesi olmayan kişinin kullandığı araçla ilgili genel çerçeveyi ehliyetsiz sürücü kazasında sigorta öder mi yazımızda anlattık; bu yazı, belgesi olan ama süresi ya da sağlık raporu geçmiş sürücüye odaklanıyor.

Ehliyetteki 103 Kodu Nedir, Nereden Bakılır?

Yeni tip sürücü belgelerinin arka yüzünde, her sınıfın karşısında 12. sütunda kodlar yer alır. Bu kodlar belge sahibine özgü şart ve kısıtlamaları gösterir. Bazıları Avrupa'da ortak kullanılır: örneğin 01 ile başlayan kodlar görme düzeltmesi (gözlük veya lens), 78 ise yalnızca otomatik vitesli araç kullanma kısıtlamasıdır. 100'ün üzerindeki kodlar ise ulusal kodlardır.

Haberlerde aktarıldığı üzere 103.01 ile 103.05 arasındaki kodlar, sürücünün sağlık raporunu belirli aralıklarla yenilemesi gerektiğini gösterir. Yani belgenin kendisi yıllarca geçerli görünse bile, sağlık şartının belirli tarihlerde yeniden belgelenmesi gerekir. Kodun hangi aralığı ifade ettiğini tahmin etmek yerine kendi kaydınızdan teyit edin: e-Devlet'teki sürücü belgesi ve sağlık raporu bilgileri ya da nüfus müdürlüğü size kesin tarihi gösterir.

Kanun Ne Diyor? Süresi Dolan Belgenin İdari Sonucu

Karayolları Trafik Kanunu m. 39'a göre sürücü belgeleri süreli olarak verilir; geçerlilik süreleri ve yenileme şartları yönetmelikle belirlenir. Aynı madde, geçerlilik süresi dolan sürücü belgesiyle araç kullanan sürücüye idari para cezası verileceğini ve belgenin geri alınacağını söyler. Ceza tutarı her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellenir.

Belgenin sınıfına uygun olmayan aracı kullanmak ise ayrı bir ihlaldir. KTK m. 39, sürücülerin belgelerinin sınıfına göre yetkili olmadıkları araçları sürmelerini yasaklar ve hem sürücüye hem araç sahibine ceza öngörür.

Buraya kadar konu idari: ceza ve belgenin geri alınması. Asıl soru, bu durumun sigorta sözleşmesine etkisidir. Kanun, “süresi dolan belge ehliyetsizlik sayılır” ya da “sayılmaz” diye açık bir hüküm koymaz. Boşluğu genel şartların ifadesi ve mahkemelerin yorumu dolduruyor; bu yüzden sonuçlar dosyadan dosyaya değişebiliyor.

Kazada Zarar Gören Sizseniz: Sigorta Ödemekten Kaçamaz

Size çarpan sürücünün belgesinin süresi dolmuşsa, karşı tarafın trafik sigortası bu gerekçeyle ödemeyi reddedemez. KTK m. 95'e göre sigorta sözleşmesinden doğan ve tazminatı kaldıran ya da azaltan hâller zarar görene karşı ileri sürülemez. Sigortacı önce öder, sonra şartları varsa kendi sigortalısına başvurur.

Trafik sigortası genel şartlarının B.4 maddesi 12 Haziran 2026'da yapılan değişiklikle bir adım daha ileri gitti: sigortacı rücu sebeplerine dayanarak tazminat sürecini geciktiremez ve bu sebeplere ilişkin bilgi ve belgeyi hak sahibinden isteyemez. Yani şirket size “önce karşı sürücünün ehliyet kaydını getirin” diyemez. Değişikliklerin tamamını trafik sigortası genel şartları değişikliği 2026 yazımızda özetledik.

Ödeme gecikiyorsa ya da şirket bu gerekçeyle sizi oyalıyorsa sigorta şirketi ödeme yapmıyorsa izlenecek yolu anlattık. Değer kaybı ve hasar talebinizi karşı tarafın trafik sigortasına yazılı olarak yaparsınız; 15 gün içinde olumlu cevap gelmezse Sigorta Tahkim Komisyonuna veya mahkemeye gidebilirsiniz.

Trafik Sigortası Size Rücu Edebilir mi?

Haberlerdeki “milyonluk tazminat” ifadesinin kaynağı rücudur. Kusurlu olduğunuz bir kazada trafik sigortanız karşı tarafın zararını öder; sonra genel şartlarda sayılan bir sebep varsa ödediğini sizden ister. Ölümlü veya ağır yaralanmalı kazalarda bu tutar gerçekten çok yüksek olabilir; 2026 teminat tutarlarını trafik sigortası teminat limitleri 2026 yazımızda verdik.

Genel şartların B.4/b bendi, tazminatı gerektiren olayın “aracın ilgili mevzuat hükümlerine göre gereken ehliyetnameye sahip olmayan veya geçerliliğini yitirmiş sürücü sertifikasına sahip ya da ehliyetine geçici/sürekli el konulmuş kimseler tarafından” sevk edilmesi sonucunda meydana gelmesini rücu sebebi sayar. Tartışma, süresi dolmuş bir sürücü belgesinin bu ifadeye girip girmediğidir.

Bu karar, iki taraf için de önemli bir mesaj içeriyor. Sigortacı “süre doldu, otomatik rücu” diyemez; mahkeme önce belgenin hukuki durumunu araştırmak zorundadır. Sigortalı da “sadece trafik cezası yazılır” savunmasının tek başına yeterli olmayabileceğini bilmelidir.

Rücu dar yorumlanan bir istisnadır. Ankara BAM 35. Hukuk Dairesi'nin 2023/379 E., 2024/916 K. sayılı kesin kararı bunu açıkça gösterir: ticari taksinin sürücüsünün SRC belgesi yoktu ve mevzuattaki yaş sınırını aşmıştı. Daire, sürücünün ehliyeti araca uygun olduğu için bu eksikliklerin ehliyetsizlik sonucunu doğurmadığını ve genel şartlarda tek başına rücu sebebi olarak sayılmadığını belirterek sigortacının rücu talebini reddetti.

Rücu talebi ve icra takibi geldiyse ne yapacağınızı sigorta rücu ihtarı ve icra takibi yazımızda adım adım anlattık. Rücunun diğer sık görülen sebepleri için alkollü sürücü rücusu, olay yerini terk etme rücusu ve kırmızı ışık ihlali ve rücu yazılarımıza bakabilirsiniz.

Kasko Hasarınızı Reddedebilir mi?

Kasko sigortası genel şartlarının A.5.4 maddesi, poliçedeki aracın “ilgili mevzuat hükümlerine göre gerekli sürücü belgesine sahip olmayan kimseler tarafından kullanılması sırasında meydana gelen zararları” teminat dışı sayar. Şirketler süresi dolmuş belgeyi bu kapsamda değerlendirip hasarı reddedebiliyor. Haberlerdeki “kasko ödemeyebilir” uyarısının dayanağı bu maddedir.

Bu karar, yurt dışı belgeye ilişkin özel bir olaydır; ama karşı oydaki gerekçe, süresi geçmiş yerli belgeler için de sıkça ileri sürülen savunmanın özüdür.

Özetle kasko reddi tartışmaya açıktır. Belgenin ne zaman ve hangi tipte verildiği, sürenin kazadan ne kadar önce dolduğu, yenileme başvurusu olup olmadığı ve idarenin tanıdığı uzatma süreleri sonucu değiştirebilir. Ret yazısı aldıysanız kasko hasarı reddedildiyse ne yapmalı yazımızdaki itiraz adımlarını izleyin. Kasko şirketinin ödeme süresi, gerekli belgelerin tamamlanmasından itibaren 15 iş günüdür.

Sağlık raporu süresini kaçıran 103 kodlu sürücüler için kararlarda doğrudan bir örnek görmedik. Bu durumda da aynı soru sorulacaktır: belge kaza anında hukuken geçerli miydi? Ayrıca kaza, rapordaki sağlık durumunun etkisiyle olmuşsa kusur ve ağır kusur tartışması da gündeme gelebilir. Bu yüzden 103 kodunu “küçük bir idari detay” saymamak gerekir.

Kararlar Bir Arada: Hangi Mahkeme Ne Dedi?

Tablodan çıkan sonuç şu: süresi dolmuş belge konusunda Yargıtay ve bölge adliye mahkemelerinde tek ve yerleşik bir çizgi bulunmuyor. Sigorta şirketinin ret ya da rücu yazısı, mahkemenin varacağı sonucun aynısı değildir.

Ne Yapmalı? Kazadan Önce ve Kazadan Sonra

Kazadan önce:

1. e-Devlet'te sürücü belgesi bilgilerinizi ve varsa sağlık raporu yenileme tarihinizi kontrol edin; belgenin arka yüzündeki 12. sütunda 103 kodu olup olmadığına bakın.
2. Süre yaklaşıyorsa raporunuzu yenileyip belgenizi güncelletin. Sürücü belgesi geri alınmış ya da iptal edilmişse, ayrıntılar için sürücü belgesi iptali rehberimize bakabilirsiniz.
3. Aracınızı başkasına kullandırıyorsanız onun belgesinin de geçerli ve araca uygun sınıfta olduğundan emin olun. Rücu talebi çoğu zaman araç sahibi olan sigortalıya yöneltilir.

Kazadan sonra:

1. Kaza anındaki belgenizin, yenileme başvurunuzun ve varsa geçici belgenizin kayıtlarını saklayın. İzmir ve Gaziantep kararlarında belirleyici olan bu kayıtlardı.
2. Tutanakta belge bilgilerinin doğru yazıldığını kontrol edin. Kaza sonrası yapılacakların tamamı için trafik kazası sonrası ne yapmalı rehberimize bakın.
3. Kasko reddi ya da rücu ihtarı geldiyse yazılı gerekçe ve dayanak isteyin; süreleri kaçırmayın. Tahkim yolunun maliyetini tahkim başvuru ücreti yazımızda hesapladık.
4. Kusur oranınız da rücu tutarını belirler; oranı hatalı buluyorsanız yüzde 100 kusurlu sürücünün hakları yazımıza ve Kusur Kimde aracımıza göz atın.

Mahkeme yolunda zarar tutarı baştan kesin belli değilse, 7589 sayılı Kanun sonrası açılan yeni davalarda kısmi dava (HMK m. 109) açılır ve bilirkişi raporundan sonra HMK m. 109/4 uyarınca talep artırılır. Yabancı ülkeden alınmış belgeyle Türkiye'de araç kullananlar için konuyu yabancı plakalı araç kazası yazımızda da ele aldık.

Sıkça Sorulan Sorular

Yasal uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez ve sonuç taahhüdü içermez. Sürücü belgesindeki kodların anlamı ve yenileme süreleri kişiye göre değişir; kendi kaydınızı resmî kaynaktan teyit edin. Yazıda anılan kararlar somut olaylara ilişkindir; oy çokluğuyla verilen kararlar ve bölge adliye mahkemesi kararları her dosyada aynı sonucu doğurmayabilir.