Kısa Cevap: Rücu Her Zaman Haklı Değildir, Ama Süre Kaçırılırsa Haklı Sayılır
Trafik sigortası, kazada zarar gören üçüncü kişiye ödeme yapmak zorundadır; sürücü alkollü, ehliyetsiz ya da ağır kusurlu olsa bile mağdura karşı bunu ileri süremez. Ödemeyi yaptıktan sonra ise Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları'nın B.4 maddesinde sayılan sebeplerden biri varsa ödediğini kendi sigortalısından, yani araç sahibinden geri ister. Buna rücu denir. Sebep yoksa rücu yoktur; sebep varsa bile sigortacı ödediği rakamı değil, mağdurun gerçek zararını isteyebilir.
Elinizdeki belge icra dairesinden gelen ödeme emriyse: Tebliğden itibaren 7 gün içinde icra dairesine yazılı itiraz etmezseniz takip kesinleşir ve haciz aşamasına geçilir. İtiraz, borcun tamamına ve faize karşı yapılır; gerekçe yazmak zorunlu değildir.
Aşağıda önce sigortanın hangi hâllerde rücu edebildiğini, sonra elinizdeki belgeye göre yapılacakları, sigortanın ispat yükünü ve savunma araçlarınızı anlatıyoruz. Alkol, ehliyet, kırmızı ışık ve kaza yerini terk gibi tek tek sebepler için ayrı yazılarımız var; bu yazı hepsinin ortak usul rehberidir.
Rücu Nedir, Hangi Hâllerde Gelir?
Karayolları Trafik Kanunu'nun 95. maddesi, sigorta sözleşmesinden doğan ve tazminat yükümlülüğünü kaldıran veya azaltan hâllerin zarar görene karşı ileri sürülemeyeceğini söyler. Sigortacı mağdura ödemeyi yapar, sonra bu hâllerin varlığını sigortalısına karşı kullanır. Rücu sebepleri Genel Şartlar'ın B.4 maddesinde sınırlı sayıda sayılmıştır; Yargıtay bu listeyi genişletici yoruma kapalı tutar.
| B.4 bendi | Rücu sebebi | Uygulamada ne aranır? |
|---|---|---|
| a | Kasıt veya ağır kusur | Sıradan trafik kusuru yetmez; kasten çarpma veya bilinçli, ağır bir kural ihlali aranır. Ceza mahkemesinde kasten yaralamadan hüküm kurulmuşsa rücu yolu açıktır. |
| b | Ehliyetsiz sürücü / trafik kurallarının ihlali | Ehliyetin hiç olmaması, sınıfının yetersiz olması, geçici olarak alınmış olması. Ayrıntı: ehliyetsiz sürücü ve rücu |
| c | Alkol veya uyuşturucu | Yargıtay'a göre yalnızca promil değeri yetmez; kazanın münhasıran alkolün etkisiyle meydana gelmesi gerekir. Ayrıntı: alkollü sürücüye rücu |
| ç | İstiap haddi / ruhsatsız yolcu / tehlikeli madde | Fazla yolcu veya yük ile kaza arasında illiyet bağı aranır. |
| d | Kaza sonrası yükümlülüklere aykırılık | B.1'deki bildirim ve zararı azaltma yükümlülüklerine aykırılık zararı artırmışsa, artan kısım için. |
| e | Çalınan veya gasp edilen araç | Çalınmada sigortalının kusuru varsa. |
| f | Kaza yerini terk / belge düzenlememe | Bedeni hasarlı kazalarda olay yerini zorunlu sebep olmadan terk etmek; 1 Temmuz 2026 değişikliğiyle kapsam genişledi. Ayrıntı: kaza yerini terk ve rücu |
Bölge adliye mahkemeleri arasındaki görüş ayrılığını gideren bu kararda, B.4/f bendinin yalnızca bedeni hasara neden olan kazalarda uygulanacağı, maddi hasarlı kazada olay yerini terk etmenin genişletici yorumla rücu kapsamına alınamayacağı ve bendin rücu için sürücünün alkollü ya da kasıtlı olduğunun ayrıca kanıtlanmasını gerektirmediği açıklanmıştır (karar metni).
Kırmızı ışık ihlali, hız sınırını aşma veya hatalı sollama gibi sıradan trafik kusurları bu listede yer almaz; sigortacılar bunları çoğu zaman "ağır kusur" başlığı altında sunar. Bu konuyu kırmızı ışık ihlali ve rücu yazımızda ayrıntılı ele aldık. Kasko rücusu ise farklı bir kurumdur: kasko sigortacısı kendi sigortalısına ödediğini, kazaya sebep olan karşı tarafa yöneltir; yani karşı aracın kasko şirketinden yazı aldıysanız muhatap kendi trafik sigortanız olmalıdır.
Elinizdeki Belge Ne? İhtar mı, Dava mı, Ödeme Emri mi?
Sigorta şirketleri rücuyu genellikle üç aşamada yürütür. Belgenin türü, ne kadar süreniz olduğunu ve neyi kaybedebileceğinizi belirler.
1. Rücu ihtarı veya avukat yazısı
Şirketin hasar biriminden ya da anlaşmalı avukatından gelen, "...tarihli kazada mağdura ödenen ... TL'nin ... gün içinde ödenmesi, aksi hâlde yasal yollara başvurulacağı" yazısıdır. Bu aşamada yasal bir süre işlemez; ihtar yalnızca temerrüt ve faiz başlangıcı için gönderilir. Yapılmaması gerekenler: ödeme sözü vermek, borcu kabul eden bir cevap yazmak, "ne kadar indirim yaparsınız" diye pazarlığa girmek. Bunların her biri ileride açılacak davada borç ikrarı olarak kullanılabilir.
2. Doğrudan alacak davası
Sigortacı bazen icra takibi yapmadan asliye ticaret mahkemesinde rücuen tazminat davası açar. Dava dilekçesi tebliğ edildiğinde iki hafta içinde cevap dilekçesi verilmesi gerekir; bu sürede zamanaşımı gibi ilk itirazlar ileri sürülmezse kaybedilir.
3. İlamsız icra takibi ve ödeme emri
En sık karşılaşılan yol budur. İcra dairesinden gelen ödeme emrinde borcun yedi gün içinde ödenmesi ya da itiraz edilmesi istenir. İcra ve İflas Kanunu m. 62 uyarınca itiraz süresi tebliğden itibaren 7 gündür ve süre kaçırılırsa takip, alacağın haklı olup olmadığına bakılmaksızın kesinleşir. İtiraz dilekçesi icra dairesine verilir; "borca, faize ve tüm fer'ilerine itiraz ediyorum" demek yeterlidir, gerekçe açıklamak zorunlu değildir. İtirazla takip durur; bundan sonra sigortacının itirazın iptali davası açması gerekir.
| Belge | Süre | Yapılacak | Kaçırılırsa |
|---|---|---|---|
| Rücu ihtarı / avukat yazısı | Yasal süre yok | Cevap ve ödeme yapmadan avukata danışın; belgeleri toplayın | Faiz işler, takip veya dava gelir |
| Dava dilekçesi (asliye ticaret) | 2 hafta | Cevap dilekçesi: zamanaşımı, rücu şartı yokluğu, gerçek zarar itirazı | Cevap hakkı ve ilk itirazlar kaybedilir |
| Ödeme emri (ilamsız takip) | 7 gün | İcra dairesine yazılı itiraz | Takip kesinleşir, haciz başlar |
| Ödeme emri, itiraz edildi | Sigortacı için 1 yıl | Sigortacı itirazın iptali davası açar; siz savunma yaparsınız | Sigortacı süreyi kaçırırsa takip düşer |
Sigortanın İspatlaması Gereken Üç Şey
Rücu davasında ispat yükü sigortacıdadır. Ödeme emrine itiraz ettiğinizde ya da davaya cevap verdiğinizde sigortacının üç şeyi ayrı ayrı kanıtlaması gerekir; bunlardan biri eksikse talep reddedilir.
1. Rücu sebebinin gerçekten var olduğu
Alkol dosyasında yalnızca promil raporu değil, kazanın münhasıran alkolün etkisiyle meydana geldiği; ehliyet dosyasında sürücü belgesinin gerçekten bulunmadığı ya da sınıfının yetersiz olduğu; ağır kusur dosyasında kusurun sıradan trafik kusurunu aşan bir ağırlık taşıdığı kanıtlanmalıdır. Kaza tespit tutanağındaki tek satırlık kusur isnadı, tek başına bu ispatı sağlamaz.
Sürücünün yayaya kasten çarptığı ceza mahkemesince sabit görülen olayda sigortacının işletene rücu edebileceği kabul edilmiş; ancak rücu, ödenen poliçe limiti üzerinden değil, Adli Tıp raporuyla belirlenen gerçek zarar üzerinden hesaplanarak talebin büyük bölümü reddedilmiştir (karar metni).
2. Mağdura ödeme yapıldığı ve ödemenin gerçek zarara uygun olduğu
Sigortacı mağdura ne ödediğini dekontla göstermek zorundadır; ancak ödediği rakam sizin borcunuzun tavanı değildir. Yargıtay'ın yerleşik ifadesiyle rücu davaları gerçek zararın giderilmesine yöneliktir ve zenginleşme aracı olamaz: sigortacı ödediği meblağın tamamını değil, mağdurun uğradığı gerçek zararı isteyebilir. Sigortacı mağdurla anlaşarak yüksek bir rakam ödemişse, aradaki fark sizden istenemez.
Ehliyetsiz sürücü nedeniyle destekten yoksun kalma tazminatı ödeyen trafik sigortacısının işletene rücusunda, "sigortalının sorumlu olduğu miktar yapılan ödeme miktarı olmayıp gerçek zarar miktarı kadardır" denilerek, ödeme tarihindeki verilere göre aktüer bilirkişiden yeniden hesap alınması gerektiği gerekçesiyle karar bozulmuştur (karar metni).
3. Kusur oranı
Rücu, sigortalı aracın kusuru oranında yapılır. Sigortacı mağdurla anlaşırken kusuru tartışmamış olabilir; ancak siz tartışabilirsiniz. Kaza tespit tutanağı, savcılık aşamasında alınan kusur raporu ve ceza mahkemesinin değerlendirmesi hukuk hâkimini bağlamaz; rücu davasında kusur, mahkemenin görevlendireceği trafik bilirkişisince yeniden belirlenir. Tutanaktaki kusur isnadına nasıl itiraz edileceğini kusur oranına itiraz rehberimizde anlattık.
Savunma Araçlarınız: Hangi İtiraz İşe Yarar?
İtirazın iptali davasında ya da doğrudan açılan rücu davasında savunma, belgeye göre değil olguya göre kurulur. Uygulamada sonuç değiştiren beş savunma şunlardır:
- Rücu sebebi yok. Kırmızı ışık, hız ve benzeri sıradan kusurlar B.4'te sayılmaz; alkolde münhasırlık, kaza yerini terkte bedeni hasar ve zorunlu sebep istisnası aranır. Sebep listede yoksa dava baştan reddedilir.
- Gerçek zarar daha düşük. Sigortacının mağdura ödediği hasar bedeli, değer kaybı veya maluliyet tazminatı yeniden hesaplatılır; eksper raporundaki iskontolar, mükerrer parçalar ve yanlış maluliyet oranı bu aşamada ayıklanır.
- Kusur oranı farklı. Mağdurun kendi kusuru (müterafik kusur) ve varsa hatır taşıması indirimi rücu tutarını düşürür; bunlar sigortacı ödeme yaparken hesaba katılmamış olabilir.
- Zamanaşımı dolmuş. Rücu alacağı, sigortacının mağdura ödeme yaptığı tarihten itibaren iki yıl içinde istenmelidir; süre cevap dilekçesinde ileri sürülmezse mahkeme kendiliğinden dikkate almaz.
- İşleten değilim. Rücu, poliçedeki sigortalı olan işletene yöneltilir. Aracı kaza tarihinden önce noter satışıyla devrettiyseniz işleten sıfatınız sona ermiştir; elden yapılan satışlar ise Yargıtay'a göre işleten sıfatını sona erdirmez.
KTK m. 109/4 uyarınca tazminat yükümlülerinin birbirlerine karşı rücu hakları, yükümlülüğün tam olarak yerine getirildiği ve rücu edilecek kişinin öğrenildiği günden başlayarak iki yılda zamanaşımına uğrar; ödeme tarihinden iki yıl geçtikten sonra açılan rücu davasının, süresinde ileri sürülen zamanaşımı savunması üzerine reddi gerektiğine karar verilmiştir (karar metni).
İcra İnkâr Tazminatı ve Masraf Riski
Ödeme emrine itiraz eden borçlu, itirazın iptali davasını kaybederse kural olarak alacağın yüzde yirmisi oranında icra inkâr tazminatı öder. Bu risk, itirazdan caydırmak için sık sık hatırlatılır. Rücu dosyalarında ise Yargıtay bu tazminatı reddetmektedir: rücu şartlarının oluşup oluşmadığı ve gerçek zarar miktarı yargılamayı gerektirdiğinden alacak "likit", yani belirli sayılmaz.
Alkollü sürücü nedeniyle destekten yoksun kalma tazminatı ödeyen trafik sigortacısının işletene rücusunda, "uyuşmazlığın çözümü yargılamayı gerektirdiğinden alacak tutarı belirgin (likit) değildir" gerekçesiyle davalının icra inkâr tazminatıyla sorumlu tutulmasına yasal olanak bulunmadığına karar verilmiş; kabul edilen rücu için hükmedilen yüzde yirmilik tazminat hükümden çıkarılmıştır (karar metni).
Kasko sigortacısının karşı araç işleteni ve trafik sigortacısına rücusunda da aynı ilke uygulanmış; rücu şartları ve gerçek zarar bilirkişi incelemesini gerektirdiğinden alacak likit sayılmamış, icra inkâr tazminatı hükümden çıkarılarak karar düzeltilerek onanmıştır (karar metni).
Buna karşılık davayı kaybederseniz asıl alacak, takip tarihinden itibaren işleyen faiz, karşı vekâlet ücreti ve yargılama giderleri sizden alınır. Bu yüzden itiraz kararı, sebep ve rakam üzerinden yapılmış gerçekçi bir değerlendirmeye dayanmalıdır; itiraz her zaman doğru değildir, ama süresinde itiraz etmemek her zaman yanlıştır.
Ödeme, Taksit ve Sulh: Ne Zaman Anlaşmak Doğru?
Rücu sebebi tartışmasızsa, örneğin sürücü belgesi hiç yoksa ya da kaza yüksek promil ve tek taraflı bir ihlalle açıklanıyorsa, dava süreci yalnızca faiz ve masraf yükü ekler. Böyle dosyalarda sigorta şirketleri taksit ve indirim görüşmesine açıktır; ancak görüşmeye oturmadan önce üç şey yapılmalıdır:
- Sigortacıdan mağdura yapılan ödemenin dayanağını isteyin: eksper raporu, aktüer hesabı, ibraname veya karar örneği. Ödenen rakamın gerçek zararı aşan kısmı pazarlık konusudur, borç değil.
- Kusur oranını ve müterafik kusur indirimini görüşmeye taşıyın; sigortacı mağdurla anlaşırken bunları hesaba katmamış olabilir.
- Anlaşma metnine "başkaca alacak kalmadığı" ve takibin geri alınacağı hükmünü yazdırın; ödeme planı bozulursa tamamının muaccel olacağı kaydına dikkat edin.
Sigortacı ödemeyi yaptıktan sonra sizden geri alma sürecinin nasıl işlediği ile kendi zararınız için sigortadan ne isteyebileceğiniz farklı konulardır. Kazada siz de zarar gördüyseniz tam kusurlu sürücünün hakları yazımıza bakın; kendi aracınızın hasarı için kasko dışında bir talep yolu yoktur, ancak karşı tarafın kusur payı varsa o oranda değer kaybı ve hasar talebi mümkündür.
İlk Yedi Günde Yapılacaklar
- Belgenin türünü ve tebliğ tarihini belirleyin: ödeme emriyse 7 gün, dava dilekçesiyse 2 hafta, ihtarsa süre yok.
- Ödeme emriyse icra dairesine borca, faize ve fer'ilere itiraz dilekçesi verin; itirazı e-Devlet veya UYAP Vatandaş üzerinden de yapabilirsiniz, dilekçenin havale edildiğine dair kaydı saklayın.
- Kazaya ait tüm belgeleri toplayın: kaza tespit tutanağı, alkol raporu, sürücü belgesi, savcılık ve ceza dosyası, eksper raporu, sigorta poliçesi.
- Sigortacıdan mağdura yapılan ödemenin dayanağını yazılı olarak isteyin; bu talep borcu kabul anlamına gelmez.
- Kazanın oluşuna ilişkin kamera kaydı, tanık ve fotoğraf gibi delilleri güvence altına alın; kusur ve illiyet savunması bunlara dayanır.
- Sigorta şirketiyle sözlü ve yazılı temasta borcu kabul eden ifadelerden kaçının; "inceleyip döneceğiz" yeterlidir.
- Aracınızı kullanan kişi başkasıysa kimliğini ve kullanım koşullarını belgeleyin; ileride ona rücu hakkınız doğar.
Belgeleri iletişim formu veya WhatsApp üzerinden gönderirseniz rücu sebebinin gerçekten var olup olmadığını ve talep edilen rakamın gerçek zararla ilişkisini 24 saat içinde değerlendiriyoruz.