Yoldaki bir çukur, kapağı açık bir rögar, işaretlenmemiş bir kazı ya da yola fırlayan sahipsiz bir köpek kazaya yol açtıysa zararınızı, o tehlikeyi gidermekle görevli idare öder: Şehir içinde belediye, devlet ve il yollarında Karayolları Genel Müdürlüğü, rögarlarda su ve kanalizasyon idaresi. Güncel Uyuşmazlık Mahkemesi kararlarına göre bu davalar kural olarak adli yargıda açılır.
Bu yazı, idarenin kusurundan doğan kazalar için genel bir yol haritasıdır. Çukur ve rögar hasarının ayrıntısı için yoldaki çukur ve araç hasarı yazımıza, hayvana çarpma için sokak hayvanına çarpma tazminatı ve hayvana çarpma cezası yazılarımıza, fırtına ve sel zararları için aracın üzerine ağaç devrildi ve selde zarar gören araç yazılarımıza bakabilirsiniz.
- Sorumluluğun adı hizmet kusurudur. Yolu güvenli tutmak, tehlikeyi işaretlemek ya da gidermek kanunla idareye verilmiş bir görevdir; görev hiç, geç veya kötü yapılırsa idare zararı öder.
- Doğru idareyi seçmek davanın yarısıdır. Rögar belediyenin değil su idaresinin, devlet yolu belediyenin değil Karayolları'nın sorumluluğunda olabilir.
- Yargı yolu adli yargıdır. Uyuşmazlık Mahkemesi bu davaları Karayolları Trafik Kanunu'nun 110. maddesi uyarınca adli yargıya gönderiyor; kararlar oy çokluğuyla veriliyor.
- Süre iki yıldır. Araç hasarında zamanaşımı iki yıl; idari yargı ihtimaline karşı bir yıl içinde idareye yazılı başvuru güvenli yoldur.
- Kasko ödeyebilir. Kasko ödeyip idareye rücu eder; değer kaybı ve kalan zarar için hakkınız sürer.
Hizmet Kusuru: İdare Hangi Tehlikeden Sorumlu?
Karayolları Trafik Kanunu'nun 13. maddesi, karayolunun yapımı, bakımı ve işletilmesiyle görevli bütün kuruluşlara yol yapısını trafik güvenliğini sağlayacak durumda bulundurma yükümlülüğü yükler. Kanun bu genel kuralı kurum kurum ayrıntılandırır:
- Karayolları Genel Müdürlüğü (KGM). Yapım ve bakımından sorumlu olduğu yollarda can ve mal güvenliği için gerekli düzenleme ve işaretlemeleri yapar (KTK m. 7/a); otoyollarda yaban hayvanlarının yol açacağı kazalara karşı kafes tel çit yapmak da onun görevidir (m. 7/m). 6001 sayılı Kanun'a göre devlet ve il yolları, belediyelerin veya diğer kurumların sorumluluğundaki yollar dışında kalan karayollarıdır.
- Belediyeler. Sorumlu oldukları yolları trafik güvenliğini sağlayacak durumda bulundurur, yol çalışmalarında tedbir alır ve tehlikeli engelleri gece ve gündüz kolayca görülecek şekilde işaretler ya da kaldırır (KTK m. 10/b). Su ve kanalizasyon, ulaşım ve şehir içi trafik 5393 sayılı Kanun'un 14. maddesinde belediyenin görevleri arasındadır. Büyükşehirde mahalleleri ilçe merkezine bağlayan yollar, meydan, bulvar, cadde ve ana yollar büyükşehir belediyesine, diğer yollar ilçe belediyesine aittir (5216 s. K. m. 7/1-g).
- Su ve kanalizasyon idaresi. Büyükşehirde su ve kanalizasyon hizmeti büyükşehir belediyesinin görevidir (5216 s. K. m. 7/1-r) ve buna bağlı su ve kanalizasyon idaresince yürütülür. Rögar, mazgal ve baca kapakları bu idarenin bakım ve sorumluluğundadır.
- Yolda çalışma yapanlar. Altyapı kuruluşları ve yükleniciler yol idaresinden izin almak, çalışmayı trafik güvenliğini bozmayacak şekilde yürütmek ve arıza ile engelleri en kısa zamanda kaldırmak zorundadır (KTK m. 13/2).
Hizmet kusuru, bu görevlerin hiç, geç ya da kötü yerine getirilmesidir. Danıştay'ın tanımıyla hizmetin kuruluşunda, düzenlenişinde veya işleyişindeki nesnel bir bozukluktur; kusurlu personelin kim olduğunu bulmak gerekmez. Zarar gören, tehlikenin varlığını, zararını ve ikisi arasındaki bağı ispat eder. Uygulamada idareden de kaza yerinde gerekli önlemi aldığını göstermesi beklenir.
Tehlikeye Göre Sorumlu İdare ve Yargı Yolu
| Tehlike | Sorumlu idare | Yargı yolu (güncel çizgi) | Temel süre |
|---|---|---|---|
| Şehir içi cadde ve sokakta çukur, çökme, işaretsiz kazı | İlçe veya il belediyesi; büyükşehirde ana yollarda büyükşehir belediyesi; kazıyı yapan altyapı kuruluşu da | Adli yargı (KTK m. 110) | 2 yıl / 10 yıl (KTK m. 109) |
| Açık, kırık ya da yükseltisi bozuk rögar ve mazgal kapağı | Su ve kanalizasyon idaresi; idaresi olmayan yerde belediye | Adli yargı (UM 2025/737) | 2 yıl / 10 yıl |
| Devlet ve il yolunda çukur, çökme, eksik levha veya bariyer | KGM bölge müdürlüğü | Adli yargı; idari yargıda görülmüş dosyalar da var | 2 yıl; ihtiyaten 1 yıl içinde idareye başvuru |
| Otoyola giren hayvan, kopuk tel çit | KGM veya işletme hakkı verilmiş işletici şirket | Adli yargı | 2 yıl / 10 yıl |
| Şehir içinde sahipsiz köpek yola fırladı | Belediye (5199 s. K.) | Adli yargı (UM 2025/536) | 2 yıl; ihtiyaten 1 yıl içinde başvuru |
| Sahipli hayvan (inek, at, köpek) yola çıktı | Hayvanı bulunduran kişi (TBK m. 67) | Adli yargı | 2 yıl / 10 yıl (TBK m. 72) |
| Yaya rögara veya kazı çukuruna düştü | Su idaresi veya belediye | UM'ye göre adli yargı; idari yargıda incelenen dosyalar da var | İdari yolda: 1 yıl başvuru + 60 gün dava |
Kaza bir altyapı kazısından sonra oluştuysa tek bir idare seçmek zorunda değilsiniz. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 35. Hukuk Dairesi'nin 12.07.2024 tarihli, 2023/426 E. 2024/954 K. sayılı kesin kararında kazı ruhsatı bir altyapı şirketine verilmiş, kazı mıcırla doldurulmuş ama asfaltlanmamıştı; gece çöken kısma düşen araç hasarlandı. Belediye "kazıyı şirket yaptı", şirket "asfalt belediyenin işi" dedi. Daire, ikisinin de önlem aldığını ispatlayamadığını belirterek her ikisini müştereken ve müteselsilen sorumlu tuttu: 59.773,80 TL hasar, 700 TL ikame araç ve 8.000 TL değer kaybı.
Adli Yargı mı, İdare Mahkemesi mi?
İdarenin hizmet kusurundan doğan zararlar geleneksel olarak idari yargıda, tam yargı davasıyla istenir (İYUK m. 2/1-b). Ancak 2011'de değişen Karayolları Trafik Kanunu'nun 110. maddesi, işleteni veya sahibi kamu kuruluşu olan araçların verdiği zararlar dâhil "bu Kanundan doğan sorumluluk davaları"nın adli yargıda görüleceğini söyler. Anayasa Mahkemesi 26.12.2013 tarihli, 2013/68 E. 2013/165 K. sayılı kararıyla bu kuralı Anayasa'ya uygun buldu. Uyuşmazlık Mahkemesi bu kararı görev yönünden bağlayıcı sayıyor ve yol güvenliği hizmetlerinden doğan davaları da Kanun kapsamında görüyor.
Çoğunluk görüşü istikrarlı, ama karşı oylar ve idari yargıda görülmeye devam eden dosyalar tartışmanın bitmediğini gösteriyor. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 13.11.2025 tarihli, 2024/2200 E. 2025/2551 K. sayılı kararına konu kasko rücu davası Karayolları Genel Müdürlüğü'ne karşı idari yargıda görülmüştü. Danıştay 8. Dairesi'nin 20.02.2025 tarihli, 2022/5013 E. 2025/1246 K. sayılı kararında da belediyenin yol çalışmasında açtığı, levha ve bariyer konulmamış çukura düşen yayanın davası idari yargıda incelendi ve hizmet kusuru kabul edildi. Bu tablo pratikte şu anlama geliyor:
- Motorlu araçla yolda olan kazada dava adli yargıda, asliye hukuk mahkemesinde açılır; kasko şirketlerinin rücu davaları çoğunlukla asliye ticaret mahkemesinde görülür.
- Adli yargıda idareye ön başvuru şartı yoktur. Yine de dosyanın idari yargıya dönmesi ihtimaline karşı olayı öğrendiğiniz tarihten itibaren bir yıl içinde idareye yazılı başvuru yapmak güvenlidir (İYUK m. 13/1).
- Adli mahkeme görevsizlik kararı verirse sonradan idari yargıda açılacak davada idareye başvuru şartı aranmaz (İYUK m. 13/2).
- Yetkili mahkeme: Kazanın olduğu yer veya zarar görenin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir (HMK m. 16).
Başıboş ve Sahipli Hayvan: Belediye mi, Sahibi mi?
Sahipsiz hayvanlar konusunda belediyenin görevi 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu'nda yazılıdır. Kanun'un 6. maddesine göre sahipsiz veya güçten düşmüş hayvanların en hızlı şekilde bakımevlerine götürülmesi zorunludur. 30.07.2024 tarihli 7527 sayılı Kanun'la yapılan değişiklikle rehabilite edilen köpekler artık sahiplendirilinceye kadar bakımevlerinde barındırılır; daha önce kural, alındıkları ortama geri bırakılmalarıydı. Ek 1. madde büyükşehir, il ve nüfusu 25.000'i aşan belediyelere bakımevi kurma yükümlülüğü getirir; geçici 4. madde bu bakımevlerinin 31.12.2028'e kadar kurulmasını ve bütçe gelirlerinin binde beşinin (büyükşehirde binde üçünün) bu işe ayrılmasını ister. Kaynağı ayırmayan ya da başka amaçla harcayan yetkililere altı aydan iki yıla kadar hapis cezası öngörülmüştür.
Bu görevlerin yerine getirilmemesi, sahipsiz hayvan kaynaklı kazalarda belediyeye yöneltilen hizmet kusuru iddiasının dayanağıdır. Ancak köpeğin yola çıkması tek başına belediyeyi sorumlu kılmaz; mahkeme sürücünün hızını ve dikkatini de değerlendirir. Bölgede daha önce yapılmış sahipsiz hayvan şikâyetlerini ve belediyenin bu şikâyetlere ne yaptığını delil olarak istemek dosyayı güçlendirir. Otoyolda ise kafes tel çiti sağlam tutmak KGM'nin görevidir; işletme hakkı devredilmiş otoyollarda işletici şirket de muhatap olur.
Hayvanın sahibi varsa muhatap idare değil hayvanı bulunduran kişidir. Türk Borçlar Kanunu'nun 67. maddesine göre hayvanın bakımını ve yönetimini üstlenen kişi, hayvanın verdiği zararı gidermekle yükümlüdür; gerekli özeni gösterdiğini ispat ederse sorumluluktan kurtulur. Köy yolunda başıboş bırakılmış büyükbaş hayvana çarpmada sahibin sorumluluğu ve sürücünün olay yerindeki yükümlülükleri için hayvana çarpma yazımıza bakın. Kendi aracınızın hasarını karşı tarafın trafik sigortası ödemez; kasko ve sorumlu idare yolları sokak hayvanına çarpma rehberimizde anlatılıyor.
İdarenin Kusur Payı ve Sürücünün Müterafik Kusuru
İdareler hemen her dosyada "sürücü hızlıydı, dikkat etseydi görürdü" savunması yapar. Türk Borçlar Kanunu'nun 52. maddesine göre zarar gören, zararın doğmasında veya artmasında etkili olmuşsa hâkim tazminatı indirebilir ya da tamamen kaldırabilir. Kararlarda üç tablo öne çıkıyor:
- İdare tam kusurlu. Adana Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi'nin 02.06.2026 tarihli, 2024/2432 E. 2026/1711 K. sayılı kararında işlek bir caddede yarı açık bırakılan rögar kapağı aracın altına çarpmıştı. Bilirkişi, aydınlatmanın olmadığı yolda kapağın uzun farla bile fark edilemeyeceğini belirtti; su ve kanalizasyon idaresi %100 kusurlu, sürücü kusursuz bulundu. Ankara'daki kazı dosyasında da sürücünün gece far ışığında çukurun derinliğini fark etmesinin mümkün olmadığı kabul edilmişti.
- Kusur paylaştırılıyor. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu kararına konu olayda devlet yolunun sağ şeridinde 20-25 cm derinliğinde üç çökme vardı. Adli Tıp Kurumu, çökmeleri kazada %75 oranında etken, yükün ve aracın teknik özelliklerine uygun olmayan hızla giren sürücüyü %25 kusurlu buldu.
- Zarar görenin payı yarıya kadar çıkabiliyor. Danıştay 8. Dairesi'nin incelediği dosyada bölge idare mahkemesi, iki kişiden korkup kaçarken çukura düşen yayanın %50 müterafik kusurlu olduğunu kabul etmiş ve tazminatı yarıya indirmişti. Daire, idarenin hizmet kusurunu kabul etti; ancak maluliyet ve hesap raporlarını yetersiz bularak kararı bozdu.
Kusur teknik bir konudur; çelişen raporlar varsa Adli Tıp Kurumu'na gidilir. Rapora itiraz yolu için kusur oranına itiraz yazımıza, ön değerlendirme için kusur ön analiz aracımıza bakabilirsiniz.
Kasko Ödedi mi? Rücu ve Kalan Zararınız
Kaskonuz varsa en hızlı çözüm çoğu zaman kaskodur; karşı araç olmadığı için olay tek taraflı kaza gibi değerlendirilir. Türk Ticaret Kanunu'nun 1472. maddesine göre sigortacı, ödediği tazminat kadar sigortalının haklarına halef olur ve sorumlu idareye rücu eder. Adana kararındaki dosya tam olarak böyle bir rücudur: Kasko şirketi ödediği 55.800 TL'yi su ve kanalizasyon idaresinden faiziyle tahsil etti. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu da sigortalının ödediği kasko primlerinin idarenin ödeyeceği tazminattan düşülmeyeceğine ilişkin önceki kararlarını hatırlattı.
Aynı maddenin ikinci fıkrası, sigortacı zararı kısmen tazmin etmişse sigortalının kalan kısım için sorumlulara başvurma hakkını koruduğunu söyler. Bu yüzden kaskonun ödemediği kalemler idareden ayrıca istenir:
- Değer kaybı: Kasko kural olarak ödemez; hesap yöntemi araç değer kaybı rehberimizde.
- Araçtan yoksun kalma ve ikame araç: Onarım süresince aracı kullanamamanın bedeli için mahrumiyet bedeli rehberimize bakın.
- Muafiyet, eksik ödenen parça ve çekici gideri: Kaskonun eksik bıraktığı fark için bakiye hasar ve eksik ödeme yazımız.
- Bedensel zararlar: Yaralanmada iş göremezlik ve bakıcı giderleri için iş göremezlik tazminatı rehberimiz, manevi tazminat için manevi tazminat rehberimiz.
Delil ve Süre: Kazadan Davaya Adım Adım
İdare aleyhine davalar çoğu zaman ilk saatlerde toplanan delille kazanılır. Çukur kapatıldığında ya da kapak değiştirildiğinde olay yerini sonradan kanıtlamak zorlaşır; İstanbul dosyasında keşif yapıldığında mazgal çoktan değiştirilmişti.
- 155 veya 156'yı arayın. Polis ya da jandarma tutanağına yolun adı, kilometresi, çukurun ölçüsü ve uyarı işareti olmadığı yazılsın. Tutanak tutulamadıysa tutanaksız kazada tazminat yazımıza bakın.
- Fotoğraf ve video çekin. Derinliği gösteren ölçekli kareler, levha bulunmadığını gösteren geniş açı, aydınlatma durumu ve kapak üzerindeki kurum logosu.
- Delil tespiti isteyin. Olay yeri değişmeden sulh hukuk mahkemesinden keşif ve bilirkişi incelemesi talep edin; delil kaybolacaksa hukuki yarar var sayılır (HMK m. 400).
- Hasarı belgeleyin. Aracı onarıma vermeden önce fotoğraf, eksper raporu ve servis faturası alın.
- Sorumluyu yazılı öğrenin. Belediyeden yolun statüsünü, kazı ruhsatlarını ve bakım kayıtlarını, KGM bölge müdürlüğünden yolun hangi kesiminin kimin sorumluluğunda olduğunu isteyin.
- İdareye yazılı başvurun. Zarar dökümünü ve belgeleri ekleyin; idare otuz gün içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır (İYUK m. 13/1).
| Süre | Ne zaman başlar? | Dayanak |
|---|---|---|
| 2 yıl zamanaşımı (araç kazasında maddi zarar) | Zararı ve sorumlu idareyi öğrenmeden; her hâlde kaza gününden 10 yıl | KTK m. 109 |
| 2 yıl / 10 yıl (genel haksız fiil, sahipli hayvan) | Zararı ve sorumluyu öğrenmeden / fiil tarihinden | TBK m. 72 |
| 1 yıl idareye başvuru (her hâlde 5 yıl) | İdari eylemi öğrenmeden / eylem tarihinden | İYUK m. 13/1 |
| 30 gün idarenin cevap süresi | Başvurudan; cevapsızlık ret sayılır | İYUK m. 13/1 |
| 60 gün idari dava açma süresi | Ret cevabının tebliğinden veya 30 günün dolmasından | İYUK m. 7, 13/1 |
Yaralanmalı kazalarda ceza zamanaşımı daha uzunsa o süre uygulanabilir; ayrıntılar zamanaşımı rehberimizde.
Sıkça Sorulan Sorular
- 2918 s. Karayolları Trafik Kanunu m. 7, 10, 13, 109, 110 · 2577 s. İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 2, 7, 13 · 5393 s. Belediye Kanunu m. 14 · 5216 s. Büyükşehir Belediyesi Kanunu m. 7 · 6001 s. Kanun m. 2 · 5199 s. Hayvanları Koruma Kanunu m. 6, ek 1, geçici 4
- 6098 s. Türk Borçlar Kanunu m. 52, 67, 72 · 6102 s. Türk Ticaret Kanunu m. 1472 · 6100 s. Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 16, 400
- Yukarıda bağlantısı verilen Uyuşmazlık Mahkemesi, Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, Ankara ve Adana Bölge Adliye Mahkemesi, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu ve Danıştay 8. Dairesi kararları
Yasal uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş ya da tavsiye niteliği taşımaz ve herhangi bir sonuç taahhüdü içermez. Sorumlu idare, yargı yolu ve kusur oranı yolun statüsüne, kazanın oluş şekline ve delillere göre değişir; her dosya kendi belgeleri içinde değerlendirilmelidir.
Sigorta hukuku alanında çalışan avukat; araç değer kaybı, pert, araç mahrumiyeti, bedensel zarar ve Sigorta Tahkim Komisyonu uyuşmazlıklarında müvekkillerini temsil eder. Bu yazıdaki karar künyeleri kamuya açık içtihat kaynaklarından alınmış ve karar metinleriyle karşılaştırılarak doğrulanmıştır. Hakkında →