Yayanın Hukuki Konumu: Tehlikeyi Yaratan Değil, Maruz Kalan
Karayolları Trafik Kanunu'nun sorumluluk sistemi, motorlu aracı tehlike kaynağı olarak görür: aracı işleten (sahibi) ve onun trafik sigortacısı, kusur aranmaksızın bu tehlikenin sonuçlarından sorumludur (KTK m.85). Yaya ise bu tehlikeyi yaratmayan, ona maruz kalan taraftır ve aracın zorunlu trafik sigortası (ZMSS) bakımından üçüncü kişi konumundadır.
Bunun pratik sonucu şudur: yayaya çarpan aracın sürücüsü "ben kusursuzum" dese bile, yayanın bedensel zararları için sigorta şirketine başvuru yolu açıktır; kusur tartışması tazminatın miktarını etkiler, başvuru hakkının kendisini ortadan kaldırmaz. Ayrıca sürücüler, KTK gereği yaya geçitlerine yaklaşırken yavaşlamak ve geçitteki yayaya ilk geçiş hakkını vermek zorundadır; yaya geçidinde yaşanan kazalarda kusur değerlendirmesi belirgin biçimde sürücü aleyhine yürür.
Tazminatı Kim Öder?
| Durum | Muhatap |
|---|---|
| Çarpan aracın geçerli trafik sigortası var | Aracın ZMSS sigortacısı (bedensel zararlar için) |
| Araç sigortasız veya kaçtı, tespit edilemedi | Güvence Hesabı (bedensel zararlar için) |
| Manevi tazminat talebi | Sürücü ve işleten (mahkemede; ZMSS kapsamaz) |
| Telefon, gözlük, kıyafet gibi eşya zararı | ZMSS maddi teminatından veya sürücü/işletenden |
Güncel Yargıtay Kararı: 320 Bin TL'lik Yaya Dosyası
Yargı PRO üzerinden tam metnini incelediğimiz Yargıtay 4. Hukuk Dairesi'nin 2024/11738 E., 2026/2286 K. sayılı, 26.02.2026 tarihli kararı, tipik bir yaya dosyasının nasıl sonuçlandığını gösteriyor. Olayda trafik sigortalı bir araç, yaya konumundaki davacıya çarpmış; yaya yaralanmış ve malul kalmıştır. Sigorta Tahkim sürecinde Uyuşmazlık Hakem Heyeti 320.308,93 TL sürekli iş göremezlik tazminatı ile bakıcı ve tedavi giderine hükmetmiş, İtiraz Hakem Heyeti ve nihayet Yargıtay bu kararı onamıştır.
Karardan çıkan pratik dersler:
- Dosya tahkimde bitti: Yaya, mahkeme yerine Sigorta Tahkim Komisyonu yolunu kullandı; sigortacının tüm itirazlarına rağmen sonuç değişmedi.
- Maluliyet raporu kaza tarihindeki yönetmeliğe göre: Sigortacının "rapor yönetmeliğe uygun değil" itirazı, raporun kaza tarihinde yürürlükteki yönetmeliğe uygun olduğu tespitiyle reddedildi.
- KTK m.97 başvurusu şart: Karar, tahkim öncesi sigortacıya usulüne uygun yazılı başvuru yapılmış olmasını açıkça vurguluyor — bu adım atlanırsa dosya usulden uzar.
- Küçük kalemler de unutulmadı: SGK'nın karşılamadığı belgeli tedavi giderleri ve geçici bakıcı gideri de tazminata dâhil edildi.
Yaya Kusurlu Olursa Ne Olur?
Yayanın kırmızı ışıkta geçmesi, yaya geçidi dışından aniden yola çıkması veya araç trafiğine kapalı olmayan yolda yürümesi gibi hâllerde bilirkişi raporlarında yayaya kusur verilebilir. Ancak bunun sonucu tazminatın reddi değil, kusur oranında indirimdir (müterafik kusur). Örneğin %25 kusurlu bulunan yaya, zararının %75'ini yine tahsil eder.
Çocuklara çarpılan kazalarda değerlendirme daha da yaya lehinedir: küçük çocukların kusur (ayırt etme) ehliyeti sınırlı olduğundan, sürücünün "çocuk aniden fırladı" savunması çoğu dosyada indirimi sınırlı tutar. Okul ve park çevresi gibi bölgelerde sürücünün özen yükümlülüğü zaten ağırlaştırılmıştır.
Hangi Zarar Kalemleri İstenebilir?
- Geçici iş göremezlik: İyileşme sürecinde çalışılamayan dönemin kaybı — Geçici İş Göremezlik rehberi.
- Sürekli iş göremezlik: Kalıcı sakatlıkta maluliyet oranı, yaş ve gelire göre hesaplanan ömür boyu kayıp. Ev hanımı, öğrenci ve emekliler için de hesaplanır — ilgili rehberimiz.
- Bakıcı gideri: Başkasının bakımına muhtaçlık döneminde, fiilen bakıcı tutulmasa (aile üyesi baksa) bile istenebilir — Bakıcı Gideri rehberi.
- Tedavi giderleri: Kural olarak SGK karşılar; SGK kapsamı dışındaki belgeli giderler sigortadan istenir.
- Destekten yoksun kalma: Ölümlü yaya kazalarında eş, çocuklar ve destek gören yakınlar için — Destekten Yoksun Kalma rehberi.
- Manevi tazminat: ZMSS kapsamı dışındadır; sürücü ve işletene karşı mahkemede istenir — Manevi Tazminat rehberi.
Süreç ve Süreler
- 1. Olay yerinde: Mutlaka polis/jandarma çağırın ve resmî tutanak tutturun; hastanede adli vaka kaydı açtırın. "Bir şeyim yok" deyip ayrılmak, sonradan ortaya çıkan zararların ispatını zorlaştırır.
- 2. Yazılı başvuru: Belgelerle birlikte sigortacıya (veya Güvence Hesabı'na) KTK m.97 uyarınca yazılı başvuru yapılır; yanıt süresi 15 gündür.
- 3. Tahkim veya dava: Ödeme yapılmaz ya da eksik yapılırsa Sigorta Tahkim Komisyonu'na başvurulur (ortalama 2-4 ay) veya dava açılır.
- 4. Zamanaşımı: 2 yıl / her hâlde 10 yıl; yaralanma ve ölüm suç oluşturduğundan uzamış ceza zamanaşımı (8-15 yıl) uygulanır. Süre uzun diye beklemeyin; kamera kayıtları haftalar içinde silinir.
Yasal uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her dosya kendi delil durumu, kusur dağılımı ve somut koşulları içinde ayrıca değerlendirilmelidir.