Kaza tespit tutanağında, sigorta şirketinin yazısında ya da bilirkişi raporunda “84/1-h”, “84/d” veya “84-f” gibi bir ifade görüyorsanız, bunlar 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 84. maddesindeki bentlerdir. Yazılış farklıdır ama anlam aynıdır: 84/1-h, 84/h ve 84-h aynı hâli, yani kavşakta geçiş önceliğine uymamayı anlatır.
Senaryo bazlı genel tabloyu trafik kazasında kusur oranları tablosu yazımızda verdik. Bu yazı ise maddeye odaklanıyor: her bent ne demek, gerçekte yüzde kaç kusur getirir, tutanaktaki kutucuk hangi bende denk gelir ve sonuç hatalıysa ne yapılır.
- Kanun ve yönetmelik yüzde vermez. KTK m. 84 yalnızca hangi hareketlerin “asli kusur” sayılacağını söyler.
- Uygulamada: asli kusur yalnız bir taraftaysa ve diğer tarafın ihlali yoksa oran genellikle %100, iki tarafta da asli kusur varsa çoğu zaman %50 - %50, bir tarafta asli diğerinde tali kusur varsa bilirkişi raporlarında sık görülen dağılım %75 - %25'tir.
- Bunlar kural değil eğilimdir. Mahkemeler ve hakemler %70 - %30 gibi ara oranlar da kullanır; asli kusur her zaman tam kusur değildir.
- Yanlış oran değiştirilebilir: önce şirketten yeniden değerlendirme, sonra tahkim veya mahkemede bilirkişi incelemesi.
KTK 84. Madde Ne Diyor? Asli Kusur ile Kusur Oranı Farkı
Madde, araç sürücülerinin trafik kazalarında hangi hâllerde “asli kusurlu sayılacağını” sayar. Asli kusur, kazanın asıl nedeni sayılan kural ihlalidir. Bu listede olmayan ihlaller, örneğin hızı yol ve trafik koşullarına uydurmamak (KTK m. 52), çoğunlukla tali kusur olarak değerlendirilir: kazaya katkı yapar ama ana neden sayılmaz.
Maddenin son fıkrası “yüzde kaç” sorusunun da cevabını verir. Bu hareketlerden biri birden fazla sürücü tarafından yapılmışsa ya da kaza bu hareketler dışındaki kural ihlallerinden doğmuşsa, kusur oranı yönetmelikteki esaslara göre tespit edilir. Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin 157. maddesi de bir tablo vermez. Kusurun; kanundaki kurallar, asli kusur hâlleri, olay yerindeki iz ve deliller, tarafların ve tanıkların ifadeleri birlikte değerlendirilerek belirleneceğini söyler.
Yönetmeliğin 156. maddesi bir adım daha atar: polis veya jandarma tutanağı düzenleyenler, tutanakta kusur oranı belirtmez, yalnızca kimin hangi kuralı ihlal ettiğini yazar. Yani tutanaktaki “84/h” ibaresi bir oran değil, bir tespittir. Oranı sonra sigorta şirketleri, uyuşmazlık çıkarsa hakem veya hâkim belirler.
84/1-a'dan 84/1-l'ye: 12 Asli Kusur Hâli Tablosu
Bentlerin metni KTK m. 84'ten aynen alınmıştır. Örnekler tipik kaza biçimleridir; somut dosyada sonuç değişebilir.
| Bent | Kanundaki ifade | Tipik kaza |
|---|---|---|
| 84/a | Kırmızı ışıklı trafik işaretinde veya yetkili memurun dur işaretinde geçme | Kırmızıda kavşağa girip yeşilde geçen araca çarpma (kırmızı ışık ihlali) |
| 84/b | Taşıt giremez işareti bulunan yola veya bölünmüş yolda karşı yönün şerit, rampa ve bağlantı yollarına girme | Ters yöne girilen tek yönlü sokak, otoyola ters rampadan çıkış |
| 84/c | İkiden fazla şeritli yollarda karşı yönden gelen trafiğin şeridine veya yol bölümüne girme | Sollama sırasında karşı şeride taşarak kafa kafaya çarpışma |
| 84/d | Arkadan çarpma | Trafikte yavaşlayan veya ışıkta duran araca arkadan vurma (arkadan çarpma ve kusur) |
| 84/e | Geçme yasağı olan yerlerde geçme | Kavşakta, yaya geçidi yaklaşımında veya tepe üstünde sollama; dönmek için duran aracı sağından geçme |
| 84/f | Doğrultu değiştirme manevralarını yanlış yapma | Sinyalsiz veya yanlış şeritten sağa / sola dönüş, U dönüşü |
| 84/g | Şeride tecavüz etme | Kontrolsüz şerit değiştirerek yandaki araca sürtme (şerit kazaları) |
| 84/h | Kavşaklarda geçiş önceliğine uymama | “Yol ver” levhasına rağmen ana yola çıkma, kontrolsüz kavşakta sağdan gelene yol vermeme (kavşak kazaları) |
| 84/i | Kaplamanın dar olduğu yerlerde geçiş önceliğine uymama | Dar köprü veya daralan yolda karşıdan gelene yol vermeme |
| 84/j | Manevraları düzenleyen genel şartlara uymama | Park yerinden çıkarken veya geri giderken arkadan geleni kontrol etmeme |
| 84/k | Yerleşim birimleri dışındaki karayolunun taşıt yolu üzerinde, zorunlu hâller dışında park etme veya duraklama ve her durumda gerekli tedbirleri almama | Şehir dışı yolda üçgen koymadan yol üzerinde bekleyen tır |
| 84/l | Park için ayrılmış yerlerde veya taşıt yolu dışında kurallara uygun olarak park edilmiş araçlara çarpma | Otoparkta veya cepte duran araca çarpma (park hâlindeki araca çarpma) |
Kanun metninde fıkra numarası yoktur; uygulamada yaygın olan “84/1-h” yazımı, maddenin tek fıkrasının (h) bendi anlamında kullanılır. Maddede (l) bendinden sonra başka bent yoktur; tutanakta veya şirket yazısında tanımadığınız bir kod görürseniz hangi maddeyi kastettiğini yazılı olarak sorun.
“Yüzde Kaç?” Sorusunun Cevabı: 100, 75, 50 Nereden Çıkar?
Kanun yüzde vermediğine göre bu oranlar uygulamadan gelir. Kusur üç ayrı aşamada, üç ayrı merci tarafından belirlenebilir ve her aşamanın kendine özgü bir dili vardır:
| Aşama | Kim belirler? | Oranların görünümü |
|---|---|---|
| Anlaşmalı tutanak sonrası | Sigorta şirketleri; anlaşamazlarsa SBM bünyesindeki değerlendirme | Genellikle kaba oranlar: %0, %50, %100 |
| Polis / jandarma tutanağı | Görevli oran yazmaz, ihlal edilen kuralı yazar | Oran yok; “84/d”, “52/1-b” gibi kural numaraları |
| Tahkim veya mahkeme | Bilirkişi raporu, son sözü hakem / hâkim söyler | %100 - %0, %75 - %25, %70 - %30, %60 - %40 gibi her oran |
Tek tarafta asli kusur, diğer tarafta ihlal yok: Oran neredeyse her zaman %100 - %0'dır. Arkadan çarpma, kırmızı ışık ve park hâlindeki araca çarpma dosyalarının çoğu böyledir.
Bir tarafta asli, diğerinde tali kusur: Bilirkişi raporlarında en sık görülen dağılım %75 - %25'tir. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi'nin 2022/387 E., 2023/2613 K. sayılı kararına konu dosyada bilirkişi, sağa dönüş kurallarını ihlal eden sürücüyü %75 asli, önündeki aracı yeterli mesafeden izlemeyen sürücüyü %25 tali kusurlu buldu. Ankara BAM 26. HD'nin 2025/171 E., 2026/1088 K. sayılı kararına konu dosyada da önündeki araca çarpan sürücüye 84/d dahil ihlallerden %75, emniyet şeridinde duraklayan araca %25 kusur verilmişti.
İki tarafta da asli kusur: KTK m. 84'ün son fıkrası tam bu durumu yönetmelikteki esaslara bırakır. Uygulamada %50 - %50 sık görülür, ama ihlallerin kazaya etkisi farklıysa oran da farklılaşır.
Oranın neden önemli olduğu basittir: karşı tarafın trafik sigortası sizin zararınızı, onun sürücüsünün kusuru oranında öder. %100 yerine %50 kusur, değer kaybından onarıma kadar her kalemin yarıya inmesi demektir. Ödemenin kusura göre doğru hesaplanıp hesaplanmadığını değer kaybı ödemem yeterli mi aracıyla kontrol edebilirsiniz.
Tutanaktaki 15 Kutucuk Hangi Bende Denk Gelir?
Maddi hasarlı trafik kazası tespit tutanağının 7. bölümünde “Uygun kutulara (X) işareti koyunuz” başlığı altında 15 satır bulunur. Taraflar burada kendilerine ve karşı tarafa düşen ihlali işaretler. Aşağıdaki eşleştirme bizim yorumumuzdur. Kutucuk metinleri birebir bent karşılığı değildir; bir kutucuk bazen birden çok bende, bazen de KTK m. 84 dışındaki bir kurala denk gelir.
| Tutanaktaki kutucuk | En yakın KTK 84 bendi |
|---|---|
| Kırmızı ışık ihlalinde bulunmak · Yetkili memurun dur işaretinde geçmek | 84/a |
| Taşıt giremez işareti bulunan karayoluna girmek | 84/b |
| Karşı yönden gelen trafiğin kullandığı yola girmek | 84/b veya 84/c (yolun yapısına göre) |
| Geçme yasağı (sollama yasağı) olan yerde geçiş yapmak | 84/e |
| Kavşakta geçiş önceliğine uymamak · Geçiş önceliğine uymamak | 84/h, dar yolda 84/i |
| Aynı istikamette ve aynı şeritte giderken önündeki araca arkadan çarpmak | 84/d |
| Sağa dönüş kurallarına uymamak · Sola dönüş kurallarına uymamak | 84/f (dönüş kuralları KTK m. 53) |
| Geri manevra kurallarına uymamak | 84/j (KTK m. 67) |
| Geçme (sollama) kurallarına uymamak | Olaya göre 84/e; yasak yer değilse KTK m. 54 ihlali |
| Parketme kurallarına uymamak · Duraklama kurallarına uymamak | Yerleşim yeri dışında taşıt yolunda 84/k; diğer yerlerde çoğunlukla tali kusur |
| Kurallara uygun olarak park edilmiş araca çarpmak | 84/l |
Kutucuklar boş kalabilir. Bu durumda kusur kroki ve sürücü beyanlarından çıkarılır ve hata riski büyür. Ankara BAM 35. HD'nin 2023/207 E., 2024/698 K. sayılı kesin kararında Daire, taraflarca doldurulan tutanağın “sadece tarafların olaya ilişkin açıklamalarına” yer verdiğini ve kusur belirlemesi içermediğini vurguladı. Tutanağı doldururken yapılan yaygın hatalar için kaza tespit tutanağı hataları yazımıza bakın.
En Çok Sorulanlar: 84/1-d, 84/1-h, 84/1-f ve 84/1-j
84/1-d, arkadan çarpma. Takip mesafesini korumamak (KTK m. 56/1-c) çoğu zaman bu bentle birlikte yazılır. Oran büyük çoğunlukla arkadaki aleyhine %100'dür. Ama öndeki araç önünüze kırarak girdiyse “arkadan çarpma” görüntüsü yanıltıcıdır. Ankara'daki kesin kararda bir taraf “arkadan çarptı”, diğeri “orta şeritten aniden sol şeride geçti” demişti. Şirketler mutabakat sağlayamayınca değerlendirmede eşit kusur verilmiş, Adli Tıp ise arkadaki sürücüyü tam kusurlu bulmuştu. Daire, kazanın oluş şekli tartışmalı olduğu için Karayolları Trafik Fen Heyeti'nde görev yapmış üç kişilik heyetten rapor alınmasını istedi. Zincirleme kazalarda arkadan çarpma zinciri ayrıca incelenir: zincirleme kazada kusur.
84/1-h, kavşakta geçiş önceliği. Işıklı kavşakta ışık, levhalı kavşakta levha, kontrolsüz kavşakta ise sağdan gelenin önceliği belirleyicidir. Önceliğe uymayan asli kusurludur. Önceliğe sahip sürücünün aşırı hızı ise ona tali kusur getirebilir. Bu ikili, %75 - %25 dağılımının en sık görüldüğü kaza tipidir.
84/1-f, doğrultu değiştirme. Sağa ve sola dönüş kuralları KTK m. 53'te ayrıntılıdır: sinyal vermek, uygun şeride girmek, hızı azaltmak, sola dönerken sağdan ve karşıdan gelene yol vermek. Dönüşü kurala uygun yapan sürücüye sağından veya solundan geçmeye çalışan araç çarparsa, kusur yön değiştirebilir. Çünkü KTK m. 54, araçların sağından geçmeyi ve kavşak ile yaya geçidi yaklaşımında geçmeyi yasaklar. Ofisimizin itiraz ettiği bir dosyada sağa dönmek için yaya geçidinde duran araca, sağından geçerek dönmeye çalışan araç çarpmış; buna rağmen şirketler arası değerlendirmede öndeki araca %100 kusur verilmişti.
84/1-j, manevra genel şartları. Park yerinden çıkış, geri gitme ve yanaşma gibi manevralarda karayolunu kullananları tehlikeye düşürmeme yükümlülüğüdür (KTK m. 67). Otopark kazalarında iki aracın da manevra hâlinde olması sık görülür. Bu durumda kusur çoğunlukla paylaştırılır.
Asli Kusur Her Zaman Yüzde 100 Değildir: Kararlar
Bu karar iki yönlü okunmalıdır. Sağdan geçme dosyalarında tam kusur sonucuna ulaşılabileceğini gösterir. Aynı zamanda konunun Daire içinde de tartışmalı olduğunu ortaya koyar. Her iki tarafın ihlali varsa “asli kusur = %100” kolaycılığına itiraz etmek mümkündür.
Ankara BAM 26. HD'nin kesin kararı ise kusur kadar nedensellik bağının da araştırılması gerektiğini hatırlatır. Emniyet şeridinde duraklayan araca %25 tali kusur veren raporu yeterli görmedi. Raporu hazırlayan bilirkişinin tutanaktaki tespiti tekrarlamakla yetindiğini, duraklamanın kazaya gerçekten etki edip etmediğini tartışmadığını belirtti. Kural ihlali tek başına kusur payı doğurmaz; ihlal ile kaza arasında bağ kurulmalıdır.
Kusuru tamamen size yüklenmiş bir dosyada hangi haklarınızın kaldığını yüzde 100 kusurlu sürücünün hakları yazımızda anlattık.
Orana İtiraz: SBM, Sigorta Şirketi, Tahkim ve Mahkeme
- 5 gün içinde yeniden değerlendirme. Maddi hasarlı kaza tespit tutanağı formundaki uyarıya göre, TRAMER'in kusur oranına ilişkin bildiriminden sonra 5 gün içinde, değerlendirmeyi etkileyebilecek ek bilgi ve belge sunularak sigorta şirketlerinden oranı yeniden değerlendirmeleri istenebilir. Kamera kaydı, fotoğraf, tanık bilgisi ve krokiyi açıklayan bir yazı bu aşamada işe yarar.
- Karşı tarafın trafik sigortasına kusur itirazlı başvuru. Süre kaçmış olsa da yol kapanmaz. Hasar ve değer kaybı talebiyle birlikte, kusurun neden yanlış olduğunu gösteren gerekçeli bir yazı verilir. Şirket 15 gün içinde olumlu cevap vermezse uyuşmazlık yoluna geçilir. Adım adım anlatım için kusur oranına itiraz rehberi.
- Sigorta Tahkim Komisyonu veya mahkeme. Burada kusur bilirkişi raporuyla yeniden incelenir; SBM değerlendirmesi hakemi ve hâkimi bağlamaz. İzmir BAM 11. HD'nin 2023/1452 E., 2026/257 K. sayılı kesin kararı anlaşmalı tutanakta kusur oranının TRAMER nezdinde belirlendiğini, TRAMER'deki %50 - %50 dağılım ile mahkeme bilirkişisinin raporu çeliştiğinde bu çelişkinin üniversitelerin trafik kürsülerinden üç kişilik heyet veya Adli Tıp Trafik İhtisas Dairesi raporuyla giderilmesi gerektiğini söyledi. Tahkim süreci için Sigorta Tahkim Komisyonu rehberi.
- Bilirkişi raporuna itiraz. Kusur raporu da hatalı olabilir: tutanağı tekrar eden, iz ve hasar noktalarını tartışmayan, nedenselliği incelemeyen raporlar yukarıdaki kararlarda kaldırma ve bozma sebebi sayıldı. Rapora itirazın usulü için tahkimde bilirkişi raporuna itiraz.
Mahkeme yolunda zarar tutarı baştan belli değilse 7589 sayılı Kanun sonrası açılan yeni davalarda kısmi dava (HMK m. 109) açılır ve rapordan sonra HMK m. 109/4 uyarınca artırım yapılır. Tahkim başvurusunun maliyeti için tahkim başvuru ücreti yazımıza, kazadan hemen sonra delil toplamak için kaza sonrası yapılacaklar listemize bakabilirsiniz. Kusur dağılımını hızlıca görmek isterseniz Kusur Kimde? sayfasını kullanabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Yasal uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez ve sonuç taahhüdü içermez. Kusur oranı her kazada delillere göre ayrıca belirlenir; tablodaki eşleştirmeler ve oranlar uygulamadaki eğilimleri gösterir, bağlayıcı değildir. Kesinleşmemiş veya oy çokluğuyla verilmiş kararlar değişebilir.
Sigorta hukuku alanında çalışan avukat; araç değer kaybı, pert, araç mahrumiyeti, bedensel zarar ve Sigorta Tahkim Komisyonu uyuşmazlıklarında müvekkillerini temsil eder. Bu yazıdaki karar künyeleri kamuya açık içtihat kaynaklarından alınmış ve karar metinleriyle karşılaştırılarak doğrulanmıştır. Hakkında →