Haftanın Sigorta Kararları #4: Değer Kaybı Raporu Ne Zaman Geçersiz Sayılır?

Bu yazı Araç Değer Kaybı Rehberinin bir parçasıdır. Başvuru şartları, hesaplama ve tahsil süreci için ana rehbere bakın.

Bu Hafta Öne Çıkanlar

Bu haftanın derlemesinde değer kaybı ve araç mahrumiyeti raporlarına odaklandık. Bölge adliye mahkemelerinin üç kesin kararı, hangi bilirkişi raporunun baştan geçersiz sayılacağını gösteriyor; Yargıtay'ın iki kararı ise ölümlü kazalarda kusurun tazminatı nasıl erittiğini ortaya koyuyor. Aşağıdaki yedi kararın tamamının künyesi doğrulanmış ve metinleri okunmuştur.

Karar 1: Değer Kaybı Genel Şartlar Formülüyle Hesaplanamaz; O Rapor Hükme Elverişsizdir

Arkadan çarpma sonucu hasarlanan araç için açılan davada ilk derece mahkemesi, bilirkişi raporuna dayanarak 200.000 TL değer kaybı ve 12.210 TL araç mahrumiyeti tazminatına hükmetti. İstinaf incelemesinde kararın dayandığı raporun, değer kaybını ZMSS Genel Şartları Ek-1'deki hesaplama formülüne göre hesapladığı görüldü.

Daire kararı kaldırdı. Gerekçede, Yargıtay 4. Hukuk Dairesi'nce benimsenen yöntemin aracın kaza tarihindeki hasar görmemiş ikinci el piyasa değeri ile onarıldıktan sonraki ikinci el piyasa değeri arasındaki fark olduğu; incelemede aracın modeli, markası, kaza tarihindeki yaşı, kilometresi ve varsa önceki hasarlarının gözetilerek "ayrıntılı, gerekçeli, denetime elverişli" bir rapor alınması gerektiği vurgulandı. Formüle dayalı rapor hüküm vermeye elverişli görülmedi ve ek rapor alınmak üzere dosya mahkemesine gönderildi.

Ders: Elinize gelen bilirkişi raporunda "Genel Şartlar Ek-1 formülü" ya da "yönetmelik formülü" ibaresini görüyorsanız bu, tek başına itiraz sebebidir. Rapor piyasa rayici karşılaştırmasına dayanmalı ve iki değeri de ayrı ayrı göstermelidir.

Karar 2: Mahrumiyet Süresini Eksper Raporundaki "Onarım Süresi" Satırı Belirler

Tali yoldan bölünmüş yol kavşağına giren sürücü, caddede düz seyreden araca çarptı; kaza tespit tutanağında KTK m. 57/1-b ihlali saptandı, makine mühendisi bilirkişi kavşağa giren sürücüyü %100 kusurlu buldu, düz seyreden davacıya kusur atfedilmedi.

Değer kaybında mahkeme iki hesap arasında seçim yaptı: Genel Şartlar formülüne göre 20.235 TL, piyasa rayicine göre 15.000 TL. Piyasa rayicine dayalı hesabı yerleşik Yargıtay uygulamasına uygun bularak onu esas aldı. Dikkat çeken ayrıntı: rayiç değeri 355.000 TL olan 2016 model araçta yalnızca motor kaputu boyanmıştı ve buna rağmen 15.000 TL değer kaybı kabul edildi.

Araç mahrumiyetinde ise mahkeme, eksper raporunda yazılı 10 günlük onarım süresini esas aldı; davacıya 4 gün ikame araç verildiği için kalan 6 gün üzerinden 1.680 TL'ye hükmetti. Bu kalem yalnızca işleten sıfatındaki davalı yönünden kabul edildi.

Ders: Mahrumiyet için ayrıca kira sözleşmesi aramaya gerek yok; eksper raporunun "Hasar Onarım Süresi (Gün)" satırı başlı başına dayanak. Bu kalemi sigorta şirketinden değil, aracın işleteninden ve sürücüsünden isteyin.

Karar 3: Bilirkişi Başka Bir Kazanın Verisini Kullanmışsa Rapor Denetime Elverişli Değildir

Davacı, 2021 tarihli kaza nedeniyle değer kaybı istedi. Hükme esas alınan raporda bilirkişi, aracın dava konusu kazadan önce hasar kaydı bulunmadığını yazdı; oysa dosyada 2020 tarihli ayrı bir hasara ilişkin ekspertiz raporu vardı. Dahası bilirkişi, değer kaybını hesaplarken davaya konu kazanın 14.120,01 TL'lik hasar verisi yerine davaya konu olmayan önceki kazanın 7.847,96 TL'lik verisini inceledi.

Daire, raporun "denetime ve karar vermeye uygun olmadığı gibi, değer kaybının belirlenmesi açısından da elverişli" olmadığını tespit etti ve HMK m. 281 uyarınca aynı bilirkişiden ek rapor ya da değer kaybı konusunda uzman makine mühendisi yeni bir bilirkişiden rapor alınması gerektiğine hükmetti. Önceki hasarın araç değerine etkisinin de ayrıca değerlendirilmesi istendi.

Ders: Raporu okurken ilk bakacağınız yer, kullanılan hasar tutarı ve parça listesinin sizin kazanıza ait olup olmadığıdır. Tutarlar eksper raporunuzla eşleşmiyorsa rapor teknik olarak değil, usulen sakattır.

Karar 4: "Motor ve Mekanik Aksam Sağlam" Savunması Değer Kaybını Ortadan Kaldırmaz

📍 İzmir'deki dosyalar için: İzmir sigorta avukatı

Rayiç değeri 1.800.000 TL olan araçta 66.706,79 TL onarım yapıldı. Sigortacı, aracın motor, mekanik ve yürüyen aksamında hasar ya da değişim bulunmadığını ileri sürdü. Daire bu savunmayı kabul etmedi: bu kalemlerde hasar olmaması, değer kaybı bulunmadığı anlamına gelmez. Değer kaybı 120.000 TL (rayicin yaklaşık %6,7'si), araç mahrumiyeti 7 gün üzerinden 5.950 TL olarak belirlendi.

Kararda ayrıca sorumluluk ve faiz yönünden iki tespit var: sürücünün kusurlu bulunması hâlinde zarar gören TBK m. 49 uyarınca sürücüye, KTK m. 85 uyarınca işletene karşı dava açabilir; ikisi zarar görene karşı müteselsilen sorumludur ve TBK m. 163 gereği zarar gören dilediğine başvurmakta serbesttir. Davacının gerçek kişi olduğu ve uyuşmazlığın haksız fiilden kaynaklandığı hâllerde ticari nitelik bulunmadığından avans faizine değil yasal faize hükmedilmesi gerekir.

Ders: Sigortanın "sadece dış panel boyandı" gerekçesiyle değer kaybını sıfırlaması yerleşik uygulamaya aykırı. Ayrıca hususi araçta gerçek kişiyseniz talebinizi yasal faizle kurun; avans faizi talebi kısmen reddedilir.

Karar 5: Araç Mahrumiyeti Trafik Sigortasının Teminatı Dışındadır; Belge Yoksa Hâkim Takdir Eder

Değer kaybı 45.000 TL, araç mahrumiyeti 17.100 TL olarak belirlenen dosyada daire iki ilkeyi birlikte ortaya koydu. Birincisi: araç mahrumiyeti ve aracın işletilememesinden kaynaklanan dolaylı zararlar poliçe kapsamında bulunmadığından, bu zarardan yalnızca işleten ve sürücü sorumlu tutulabilir. Bunun dayanağı ZMSS Genel Şartları'nın A.6-(k) bendidir; gelir kaybı, kâr kaybı, iş durması ve kira mahrumiyeti gibi yansıma zararlar teminat dışındadır.

İkincisi ispat konusunda: aracın onarımı ekonomikse onarım süresince mahrumiyet zararının belirlenmesi, bu hususta bilirkişi kurulundan rapor alınması gerekir; mahrumiyete ilişkin belge sunulamaması hâlinde zarar, hakkaniyete uygun olarak mahkemece takdir edilir (TBK m. 50/2).

Ders: İkame araç kiralamadıysanız ve elinizde fatura yoksa bu kalemden vazgeçmeyin; mahkeme günlük emsal kiralama bedeli üzerinden takdir yetkisini kullanır. Ancak davayı doğru kişiye, yani işleten ve sürücüye yöneltmeniz gerekir.

Karar 6: Kendi Kusuruyla Ölen Sürücünün Yakınları, O Aracın Trafik Sigortasından Destek Tazminatı Alamaz

Tek taraflı kazada %100 kendi kusuruyla ölen sürücünün annesi, kızının kullandığı aracın zorunlu mali sorumluluk sigortacısına başvurdu. Uyuşmazlık Hakem Heyeti talebi reddetti; İtiraz Hakem Heyeti ise davacının ölenin mirasçısı değil destekten yoksun kalan üçüncü kişi sıfatıyla dava açtığını, desteğin kusurunun ona yansıtılamayacağını belirterek 66.978 TL tazminata hükmetti.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi bu kararı bozdu. Gerekçe: ZMSS'de "üçüncü kişi" kavramı işletene göre belirlenir; işleten adına hareket eden sürücü, işletene göre üçüncü kişi değildir. Gerek sürücünün gerek işletenin yüzde yüz kendi kusuruyla ölümü hâlinde mirasçıları işletenden nasıl tazminat isteyemeyecekse sigortacıdan da isteyemez. Karar bir üyenin karşı oyuyla verildi; karşı oyda, eski Hukuk Genel Kurulu içtihatları hatırlatılarak desteğin kusurunun işleten olmayan davacıya yansıtılamayacağı savunuldu.

Ders: Bu, uygulamada sık karşılaşılan bir beklentiyi tersine çeviriyor. Yakınınız kendi aracında kendi kusuruyla vefat ettiyse o aracın trafik sigortasından destek tazminatı beklemeyin; varsa ferdi kaza, koltuk ferdi kaza ve hayat sigortası poliçelerine bakın — bu teminatlarda kusur aranmaz.

Karar 7: Ölenin Kusuru Oranındaki Kısım Hiçbir Trafik Sigortasından İstenemez

Çift taraflı kazada, sürücüsü olduğu motosikletle kusurlu biçimde kazaya karışan kişi vefat etti. Yakınları hem motosikletin trafik sigortası bulunmadığı için Güvence Hesabı'na, hem de karşı aracın sigortacısına başvurdu.

Daire, 01.06.2015 tarihinde yürürlüğe giren ZMSS Genel Şartları'nın A.6-(d) bendini esas aldı: "destekten yoksun kalan hak sahibinin, sigortalının sorumluluk riski kapsamında olmakla beraber destek şahsının kusuruna denk gelen destek tazminatı talepleri" teminat dışındadır. Sonuç olarak desteğin kusuruna isabet eden kısım için açılan dava reddedilmeli; yakınlar yalnızca karşı aracın trafik sigortasından ve yalnızca karşı tarafın kusuru oranında talepte bulunabilir. Kararda ayrıca kask takılıp takılmadığının araştırılması ve müterafik kusur kabul edilirse tazminattan %20 indirim yapılması gerektiği belirtildi.

Ders: Kusur oranı bu dosyalarda doğrudan paraya dönüşüyor: ölenin kusuru %60 ise zararın %60'ı hiçbir trafik poliçesinden tahsil edilemez. Kusur raporuna itiraz, tazminatın kendisine itiraz kadar önemlidir.

Haftanın Özeti

Bu Kararlar Sizi Nasıl Etkiler?

Bu haftanın kararları pratikte üç şeyi değiştiriyor. Birincisi, değer kaybı raporuna itiraz ederken artık yöntem tartışması açabilirsiniz: rapor Genel Şartlar formülüne dayanıyorsa ya da başka bir kazanın verisini kullanıyorsa, rakamın yüksek veya düşük olmasını tartışmaya bile gerek kalmadan raporun hükme elverişsiz olduğunu ileri sürebilirsiniz.

İkincisi, araç mahrumiyetinde iki yaygın hata düzeliyor: bu kalem trafik sigortasından istenmez, işleten ve sürücüye yöneltilir; süresi için de kira sözleşmesi değil, eksper raporundaki onarım süresi yeterlidir.

Üçüncüsü, ölümlü kazalarda kusur doğrudan tazminat miktarına dönüşüyor. Ölenin kusuruna denk gelen kısım hiçbir trafik poliçesinden tahsil edilemiyor; kendi aracında kendi kusuruyla ölen sürücünün yakınları ise güncel daire görüşüne göre o aracın sigortasına hiç başvuramıyor. Bu dosyalarda kusur ve maluliyet tespiti en kritik aşamadır.

Sıkça Sorulan Sorular