Kısa Cevap: Hangi Poliçeyi İmzaladığınız Her Şeyi Değiştirir
İbraname, TBK m. 132 anlamında bir ibra sözleşmesidir: borcu kısmen veya tamamen ortadan kaldırır ve şekle bağlı değildir. Sigorta uygulamasında ise iki ayrı rejim vardır ve sonuç tamamen hangi poliçeden ödeme aldığınıza bağlıdır.
Kendi kaskonuzdan ödeme aldıysanız: KTK m. 111 uygulanmaz. Kayıtsız şartsız imzaladığınız ibraname tam ibradır; kurtuluş ancak ihtirazi kayıt koymuş olmanıza ya da TBK m. 28 aşırı yararlanmayı ispat etmenize bağlıdır.
Aşağıda her iki rejimi, Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 2023-2026 tarihli kararlarıyla adım adım açıklıyoruz. Sonda, ödemeyi alırken ne yazmanız gerektiğini ve hangi süreye dikkat edeceğinizi bir tabloda topladık.
İbraname Nedir, Sigortacı Neden Israrla İmzalatır?
Sigorta şirketleri hasar veya tazminat ödemesini genellikle "İbraname, Mutabakatname ve Tazminat Makbuzu" başlıklı tek bir belgeyle yapar. Belgede üç ayrı irade beyanı iç içe geçer: (1) tazminat tutarı üzerinde mutabık kalındığı, (2) tutarın alındığı (makbuz) ve (3) şirketin bu hasar nedeniyle "her türlü hak, alacak ve davadan kayıtsız şartsız ibra edildiği". Pert dosyalarında buna rayiç değer ve sovtaj bedeli üzerinde mutabakat cümlesi de eklenir.
Şirket açısından belgenin işlevi açıktır: TBK m. 132 uyarınca ibra sözleşmesi borcu sona erdirir; sonradan gelen bakiye talebine karşı ilk savunma bu belgedir. Uygulamada belgeler matbudur, hak sahibinin içeriğe müdahalesi istenmez ve çoğu zaman "işbu belgeye konulacak her türlü meşruhat hükümsüz addolunur" cümlesi de eklenir. Bu cümlenin hukuki sonucunu aşağıda ayrıca ele alacağız.
Trafik Sigortasında Kural: KTK m. 111/2 ve İki Yıl
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m. 111, iki fıkradan oluşur. Birinci fıkra, Kanun'la öngörülen hukuki sorumluluğu kaldıran veya daraltan anlaşmaları geçersiz sayar. İkinci fıkra ise tazminat miktarına ilişkin anlaşmalar için özel bir düzen kurar:
"Tazminat miktarlarına ilişkin olup da, yetersiz veya fahiş olduğu açıkça belli olan anlaşmalar veya uzlaşmalar yapıldıkları tarihten başlayarak iki yıl içinde iptal edilebilir." — KTK m. 111/2
Yargıtay bu hükmü dört ilkeyle uygular:
1. Ölçüt objektiftir; zor durumda kalmanızı ispat etmeniz gerekmez
KTK m. 111/2, ibranamenin iptali için yalnızca yetersizliğin veya fahişliğin "açıkça belli olması" koşulunu arar. TBK m. 28'deki aşırı yararlanma hükmünün aksine, zarar görenin zor durumda kalmasından, düşüncesizliğinden veya deneyimsizliğinden yararlanılmış olması gibi sübjektif unsurlar aranmaz. Yargıtay bu ayrımı açıkça vurgular: madde "TBK'da öngörülen aşırı yararlanmanın şartları aranmaksızın sadece açıkça yetersizlik veya fahişlik objektif unsurunun yeterli olacağını" kabul etmiştir (Yargıtay 4. HD, 21.04.2025, E. 2023/1532, K. 2025/6259).
2. İptali ayrıca dava etmeniz gerekmez
Kanun'daki "iptal edilebilir" ifadesi ayrı bir iptal davasını zorunlu kılmaz. Dairenin yerleşik formülüyle, "ibra belgesinin iptalinin açıkça ve ayrıca istenmesine gerek olmayıp, dava sırasında bu husus ileri sürülebileceği gibi, yapıldığı tarihten itibaren 2 yıl içinde hükümlerinin kabul edilmediğine ilişkin bir irade açıklaması da yeterlidir" (Yargıtay 4. HD, 29.02.2024, E. 2024/800, K. 2024/2264). Bakiye tazminat için açılan tahkim başvurusu ya da dava, ibranamenin kabul edilmediği iradesini kendiliğinden içerir.
3. Fahiş fark varsa ibraname makbuz hükmündedir
Aynı kararda Daire yol haritasını da çizer: tazminat, ödeme tarihindeki verilere göre hesaplanır; ödenmesi gerekenle ödenen arasında fahiş fark saptanırsa "davacı tarafından daha önce verilen ibranamenin makbuz hükmünde olduğu kabul edilerek, hesaplanacak … tazminat tutarından davalı tarafından yapılan ödemenin güncellenerek düşülmesi" gerekir (E. 2024/800, K. 2024/2264). Yani ibraname yok sayılmaz; ödendiği tutar kadar makbuz olarak yaşar, bakiye ise ödenir.
4. İki yıl hak düşürücüdür ve kendiliğinden gözetilir
Süre zamanaşımı değil hak düşürücü süredir; hakem heyeti veya mahkeme bunu re'sen dikkate alır. Sonucu ağırdır: "kısmi ödemeyi kabul etmiş olan kişi, artık KTK'nın 109'ncu maddesindeki zamanaşımı sürelerinden yararlanamayacak, iki yıllık hak düşürücü süreyi geçirmişse de zararının kalan bölümünü dava edemeyecektir. Bunun istisnası ise, artan (gelişen) maluliyet durumudur" (Yargıtay 4. HD, 03.11.2025, E. 2025/8572, K. 2025/14997). O dosyada Eylül 2019 tarihli ibranameden sonra Mayıs 2022'de yapılan tahkim başvurusu, iki yıl geçtiği için reddedilmiştir.
İki yıl içinde başvurulmuş olsa bile fark "açıkça" yetersiz değilse talep reddedilir. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi, bilirkişinin 76.626 TL hesapladığı pert zararında 72.960 TL ödemeyi yetersiz saymamış, ibranameyi geçerli kabul etmiştir (Ankara BAM 35. HD, 11.06.2026, E. 2025/911, K. 2026/916; karar henüz kesinleşmemiştir). Yüzde beşlik bir fark bu eşiği geçmez; uygulamada eşik, aracın değerinin üçte biri gibi belirgin oransızlıklarda aşılmaktadır.
Kaskoda Kural Tersine Döner: KTK m. 111 Uygulanmaz
Kasko, sigortalının kendi aracını koruyan bir mal sigortasıdır; KTK'nın işletenin hukuki sorumluluğuna ilişkin hükümleri, dolayısıyla m. 111 de, kasko sözleşmelerine uygulanmaz. Yargıtay, pert bedelinin düşük ödendiğini ileri süren kasko sigortalısının KTK m. 111'e dayanan davasını reddeden kararı, "talebin dayanağının kasko sigorta sözleşmelerine uygulanamayacak olan KTK'nın 111. maddesi olarak belirtilmesine" ve "ibranamede ihtirazi kayıt ileri sürülmemesine" göre onamıştır (E. 2023/1532, K. 2025/6259).
Kaskoda uyuşmazlığa Kasko Sigortası Genel Şartları, TTK ve TBK uygulanır. Genel Şartlar'ın zararın tespitine ilişkin hükmü, zararın "sigortacı ile sigortalı arasında yapılacak anlaşmayla" belirlenebileceğini söyler; ibraname tam da bu anlaşmadır. Sonuç olarak kayıtsız şartsız imzalanan ibraname TBK m. 132 anlamında tam ibradır ve borcu söndürür. Daire bunu üç ayrı olayda tekrarlamıştır:
Uyuşmazlık Hakem Heyeti, matbu ibranamedeki "işbu ibranameye konulacak her türlü meşruhat hükümsüz addolunacaktır" cümlesinden sigortalının şerh koymasının engellendiği ve iradesinin sınırlandığı sonucunu çıkarıp aşırı yararlanma şartlarını gerçekleşmiş saymış, 55.000 TL bakiye pert bedeline hükmetmişti. Yargıtay bozdu: "ihtirazi şerh koymaksızın ibraname veren davacı sigortalının müzayaka halinde olduğu sabit olmayıp" gabin şartları oluşmamıştır; kayıtsız şartsız imzalanan belge "TBK'nun 132 inci maddesi uyarınca tam bir ibradır" (karar metni).
Rayici 345.000 TL olduğu iddia edilen araç için 158.700 TL ödeme alıp ibraname imzalayan sigortalı, ihtirazi kayıt konulması hâlinde ödeme yapılmayacağını ileri sürmüştü. Hakem heyetleri "ibranamede fazlaya ilişkin hakların saklı tutulmadığı" gerekçesiyle başvuruyu reddetti; Yargıtay onadı (karar metni).
280.000 TL rayiçli araç için 200.000 TL alıp ibraname veren sigortalının bakiye talebi, ibranamenin "bir irade sakatlığı sonucunda imzalandığı veya aşırı yararlanmaya ilişkin hükümlere dayandığına ilişkin herhangi bir kanıt olmadığı ve ibranamenin ihtirazı kayıt koyulmaksızın imzalandığı" gerekçesiyle reddedildi; Yargıtay onadı (karar metni).
Kaskoda geriye iki yol kalır. Birincisi TBK m. 28 aşırı yararlanmadır: edimler arasında açık oransızlık bulunması yetmez, bu oransızlığın zor durumda kalmadan, düşüncesizlikten veya deneyimsizlikten yararlanılarak yaratıldığı ispatlanmalıdır; hak, öğrenmeden itibaren bir yıl ve her hâlde sözleşmeden itibaren beş yıl içinde kullanılır. Yukarıdaki kararlar bu ispatın ne kadar zor olduğunu gösterir. İkinci ve gerçekçi yol ise imza anında ihtirazi kayıt koymaktır.
İhtirazi Kaydın Gücü ve Sınırı: Şerhi Nasıl Yazmalısınız?
"Fazlaya ilişkin haklarım saklıdır" şerhi, ibranameyi kısmi ödeme makbuzuna dönüştüren en etkili araçtır. Ancak Yargıtay 2025'te bu şerhin de bir sınırı olduğunu gösterdi:
Kasko pert dosyasında ibranamede aracın rayiç değeri 300.000 TL, sovtajı 118.100 TL olarak kararlaştırılmış, sigortalı "fazlaya ilişkin haklarını saklı tutarak" imzalamıştı. İtiraz Hakem Heyeti 160.000 TL bakiyeye hükmetti. Yargıtay bozdu: "ibraname kapsamında mutabakata varılan tazminat kalemleri (rayiç değer ve sovtaj) dışında fazlaya ilişkin bir hak bulunduğu davacı tarafça ispatlanamamıştır. Rayiç değer konusunda ortaya çıkan fazla miktar ise ibraname sırasında yapılan mutabakat nedeniyle fazlaya ilişkin hak olarak değerlendirilemez." Karar oy çokluğuyla verildi; karşı oy onama yönündeydi (karar metni).
Bu kararın pratik dersi şudur: genel bir "haklarım saklı" cümlesi, aynı belgede rayiç ve sovtaj tutarını kabul ettiğinizi yazan cümleyle çelişir ve mahkeme mutabakatı esas alabilir. Şerh, neyi kabul etmediğinizi söylemelidir. Önerdiğimiz metin:
Belgeye yazamıyorsanız veya belge "meşruhat hükümsüzdür" kaydı taşıyorsa, aynı gün şirketin hasar birimine KEP ya da e-posta ile aynı içerikte bir ihtirazi kayıt beyanı gönderin ve dekont açıklamasına "kısmi ödeme, fazlaya ilişkin haklar saklı" yazılmasını isteyin. Ödeme bu beyana rağmen yapılıyorsa, mutabakat iddiası zayıflar. Şirket ödemeyi şerhsiz imzaya bağlıyorsa, imzalamadan doğrudan tahkime gitmek çoğu zaman daha güvenlidir.
İşyeri ve konut sigortası gibi diğer mal sigortalarında da mantık aynıdır: fazlaya ilişkin haklar saklı tutularak imzalanan ibraname ile ödenen tutar arasında açık oransızlık iddia edildiğinde Yargıtay, "sigortacının, sigorta sözleşmesi gereği, poliçedeki limitlerle sınırlı olmak kaydıyla … fiilen oluşan gerçek zarar miktarını tazminle yükümlü olduğu" gerekçesiyle gerçek zararın yeniden hesaplanmasını istemiştir (Yargıtay 4. HD, 26.11.2024, E. 2022/3688, K. 2024/11612).
İbraname Sürücüyü ve İşleteni de Kurtarır mı? TBK m. 166
Trafik kazasında sürücü, işleten ve trafik sigortacısı zarar görene karşı müteselsil borçludur. TBK m. 166/3, alacaklının borçlulardan biriyle yaptığı ibra sözleşmesinin diğer borçluları "ibra edilen borçlunun iç ilişkideki borca katılma payı oranında" kurtaracağını söyler. Soru şudur: sigortacıyla ibralaşan hak sahibi, bakiye için sürücü ve işletene gidebilir mi?
Ankara Bölge Adliye Mahkemesi, sigortacının 72.960 TL ödeyip ibraname aldığı pert dosyasında sürücü ve işletene karşı açılan bakiye davasını da reddetmiş; Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 2022 tarihli bir kararına atıfla, sigortacının ibrasının diğer borçlulara "ödenen miktar kadar değil, kaza tarihi itibarıyla trafik sigortası teminat limiti" kadar sirayet edeceğini kabul etmiştir (Ankara BAM 35. HD, E. 2025/911, K. 2026/916). Bu okumaya göre sigortacıyla yaptığınız ibra, sürücü ve işleteni teminat limitine kadar borçtan kurtarır; onlardan ancak limiti aşan zarar istenebilir. Limit içindeki bakiye için muhatap yine sigortacıdır ve yol KTK m. 111/2'dir. Limitlerin nasıl işlediği için teminat limitleri yazımıza bakabilirsiniz.
Süreler Tek Tabloda
| Durum | Dayanak | Süre | Niteliği |
|---|---|---|---|
| Trafik sigortası / Güvence Hesabı: yetersiz ödeme, ibraname var | KTK m. 111/2 | İbraname tarihinden 2 yıl | Hak düşürücü; re'sen gözetilir; tahkim veya dava şart |
| Trafik sigortası: ibraname yok | KTK m. 109 | Öğrenmeden 2 yıl, her hâlde kaza tarihinden 10 yıl; ceza zamanaşımı uzatır | Zamanaşımı |
| Kasko: kayıtsız şartsız ibraname | TBK m. 28 | Öğrenmeden 1 yıl, her hâlde 5 yıl | Gabin şartlarının ispatı gerekir |
| Kasko: şerhli ibraname (mutabık kalınmayan kalemler) | TTK m. 1420 | Alacağın muaccel olmasından 2 yıl | Zamanaşımı |
| Bedeni zararda sonradan artan maluliyet | KTK m. 111/2 istisnası | Yeni zarar için süre yeniden | Kurul raporuyla ispat |
Kalan sürenizi zamanaşımı hesaplayıcısıyla kontrol edebilirsiniz; ibraname tarihini kaza tarihiyle karıştırmayın, iki yıl ibranameden işler.
Sık Karşılaşılan Beş Senaryo
| Senaryo | Sonuç |
|---|---|
| 1. Karşı tarafın trafik sigortası pert için 400.000 TL'lik aracınıza 260.000 TL ödedi, kayıtsız şartsız ibraname imzaladınız, 14 ay geçti. | Bakiye istenebilir. Fark açıkça yetersizdir, iki yıl dolmamıştır; ibraname makbuz hükmünde kalır, 260.000 TL güncellenerek düşülür. Hemen tahkime başvurun. |
| 2. Aynı olay, ibranameden 26 ay geçti. | Hak düşmüştür. KTK m. 109 zamanaşımı devreye girmez. Yalnızca bedeni zararda artan maluliyet istisnası vardır. |
| 3. Kendi kaskonuz pert bedelini düşük ödedi; belgeye "rayiç değeri kabul etmiyorum, fazlaya ilişkin haklarım saklıdır" yazdınız. | Bakiye istenebilir. Belge kısmi ödeme makbuzudur; rayiç bilirkişiyle belirlenir. Yol: tahkim, TTK m. 1420 zamanaşımı içinde. |
| 4. Kendi kaskonuz düşük ödedi; belgeyi şerhsiz imzaladınız. | Kural olarak ibraname bağlar. TBK m. 28 gabin ispatı gerekir; "zor durumdaydım" tek başına yetmez. Başarı ihtimali düşüktür, dosya bazında değerlendirilir. |
| 5. Bedeni zarar: trafik sigortası yüzde 10 maluliyet üzerinden ödedi, ibraname imzaladınız, kurul raporu yüzde 20 çıktı. | İki yıl içinde tahkim: tazminat ödeme tarihindeki verilerle hesaplanır, fahiş fark varsa ibraname makbuz sayılır. Maluliyet sonradan arttıysa iki yıl geçmiş olsa da yeni zarar için talep açıktır. |
Ödemeyi Alırken Yapılacaklar
- Belgeyi okuyun: "kayıtsız şartsız ibra", "rayiç değer ve sovtaj konusunda mutabık" ve "meşruhat hükümsüzdür" cümlelerini arayın.
- Şerhi somut yazın: hangi tespiti kabul etmediğinizi belirtin; genel "haklarım saklı" cümlesiyle yetinmeyin.
- Şerh koyamıyorsanız aynı gün KEP veya e-posta ile ayrı ihtirazi kayıt beyanı gönderin; ödemeyi beyandan sonra alın.
- Trafik sigortasında takvimi ibraname tarihinden başlatın: iki yılı geçmeden tahkim veya dava.
- Kendi rayiç araştırmanızı yapın: ilan ekran görüntüleri, ilan numaraları ve tarihleri, emsal araştırması; "açıkça yetersizlik" bununla ispatlanır. Yöntem için pert araç rehberi ve rayiç hesaplayıcı.
- Ödemeyi almak zorunda değilsiniz: şart dayatılıyorsa imzalamayıp doğrudan Sigorta Tahkim Komisyonu'na gidin; eksper raporunu beklemek zorunda değilsiniz.