Haftanın Sigorta Kararları #6: Aracınız Pert Oldu: Sigorta Ne Kadar Ödemeli?

Bu yazı Pert Araç Tazminatı Rehberinin tamamlayıcısıdır. Pert sürecinin tamamı, belgeler ve hesap yöntemi için ana rehbere bakın.

Kısa Cevap

Aracınız pert sayıldığında sigorta şirketi, kaza tarihindeki rayiç değerden hurdanın (sovtajın) değerini düşerek öder. Rayiç değer emsal satış ilanlarıyla, pazarlık payı da gözetilerek belirlenmelidir; sovtajın kimde kalacağına sigortalı karar verir. "Fazlaya ilişkin haklarım saklıdır" kaydıyla imzalanan ibraname bakiye talebini engellemez. Kasko davalarında zamanaşımı iki yıldır.

Bu haftanın derlemesinde pert araç dosyalarını ele aldık. Sigortanın rayici düşük belirlediği, sovtajı tek başına hesapladığı, ödemeden önce ibraname imzalattığı ya da teminat dışı savunmasıyla ödemeyi reddettiği dosyalarda neyin geçerli olduğunu 2026 yılında verilmiş yedi bölge adliye mahkemesi kararı gösteriyor. Yedi kararın künyesi doğrulanmış ve tam metinleri okunmuştur.

Karar 1: Pert Araçta Rayiç Değer Kasko Listesiyle Değil, Emsal İlanlarla Belirlenir

Kasko sigortalı bir otobüs yanarak pert oldu. Sigorta şirketinin hazırladığı ibranamede rayiç değer 1.735.000 TL, sovtaj (hurda değeri) 1.075.000 TL kabul edildi ve aradaki 660.000 TL ödendi. Araç sahibi ibranameyi fazlaya ilişkin haklarını saklı tutarak imzaladı ve eksik ödeme davası açtı. İlk derece mahkemesi, kasko değer listesine oranlama yaparak rayici 2.285.000 TL bulan bilirkişi raporuyla davayı kabul etti.

Bölge adliye mahkemesi iki tespit yaptı. Birincisi, ihtirazi kayıtla imzalanan ibraname makbuz hükmündedir; araç sahibinin bakiyeyi isteme hakkını ortadan kaldırmaz. İkincisi, rayiç değer kasko değer listesine oranlama yapılarak bulunamaz. Aracın yaşı, kilometresi, modeli ve varsa önceki hasarları gözetilerek internet satış ilanları üzerinden piyasa araştırması yapılmalı, pazarlık payı da hesaba katılarak ortalama bir değer belirlenmelidir. Rapor bu yönden yetersiz bulundu, karar kaldırıldı ve ek rapor alınması istendi.

Ders: Sigortanın belirlediği rayice itiraz edecekseniz hasar tarihine yakın, aynı model, yıl ve kilometredeki araçların satış ilanlarını toplayın. Mahkemeler ve bilirkişiler bu yöntemi esas alıyor; liste değerine dayanan bir hesap, sizin lehinize olsa bile bozulma riski taşıyor.

Karar 2: Pert mi, Tamir mi? Bilirkişi Bunu Hesapla Göstermek Zorunda

Trafik kazasında hasarlanan araç için karşı aracın İMM poliçesinden hasar ve değer kaybı istendi. İlk derece mahkemesi, birden fazla bilirkişi raporundan sonra aldığı heyet raporuna dayanarak aracın tamirinin ekonomik olmadığını kabul etti ve değer kaybı talebini reddetti.

Daire kararı davacı lehine kaldırdı. Hükme esas alınan rapor, önceki eksper ve bilirkişi hesaplarını aktarmakla yetinmiş, kendi hesabını yapmadan tamirin ekonomik olmadığı sonucuna varmıştı. Doğru yöntem şudur: hasar, kaza tarihindeki orijinal parça ve işçilik bedelleriyle, iskonto uygulanmadan, KDV dahil hesaplanır; aracın kazadan önceki ikinci el değeri tamir masrafıyla karşılaştırılır; tamir ekonomik değilse pert uygulanır ve sovtaj belirlenir; tamir ekonomikse değer kaybı ayrıca hesaplanır.

Ders: Aracınızın pert sayıldığı ya da tam tersine pert sayılmadığı dosyalarda sonuç rakamlara dayanmalı. Parça listesi, işçilik ve KDV gösterilmeden verilmiş bir "tamir ekonomik değil" kanaati itirazla bozulabilir. Araç pert sayılmazsa değer kaybı hakkı da gündeme gelir.

Karar 3: Rayiç, Onarım ve Sovtaj Ayrı Ayrı Belirlenir; Sovtajın Kimde Kalacağı Size Sorulur

Kasko sigortalı otomobil tek taraflı kazada ağır hasar gördü. Eksper hasarı 430.213,05 TL, aracın kasko değerini 254.724 TL olarak belirledi. Sigorta şirketi sürücünün alkollü olduğunu ileri sürerek ödemeyi reddetti. Aralarında nöroloji uzmanının da bulunduğu bilirkişi heyeti, sürücüde 0,30 promil alkol bulunduğunu ancak kazanın yalnızca alkolün etkisiyle meydana gelmediğini tespit etti; ilk derece mahkemesi hasarı teminat içinde kabul etti.

Daire, teminat yönünden ilk derece kabulünü yerinde buldu, ancak tazminat hesabını yetersiz saydı. Bilirkişi yalnız eksper raporundaki verilerle hesap yapmış, piyasa rayici için emsal göstermemiş, pert kabul edilen aracın sovtajını rayiçten düşmemişti. Kaza tarihindeki rayiç değer, onarım bedeli ve sovtaj ayrı ayrı belirlenmeli; ayrıca araç sahibine sovtajın kimde kalacağı ve hurda belgesi sunup sunmayacağı sorulmalıdır. Karar bu eksiklikler nedeniyle kaldırıldı.

Ders: Pert aracın hurdası ya sizde kalır ve değeri tazminattan düşülür ya da sigortaya bırakılır ve rayiç değer düşülmeden ödenir. Kararın aktardığı Yargıtay görüşüne göre bu konuda seçim hakkı sigortalıdadır. Sigortanın sovtajı tek başına belirleyip tazminattan düşmesine razı olmak zorunda değilsiniz.

Karar 4: "Fazlaya İlişkin Haklarım Saklıdır" Diye İmzalanan İbraname Bakiye Talebini Engellemez

Park hâlindeki ticari araç, %75 kusurlu karşı aracın çarpmasıyla pert oldu. Karşı aracın trafik sigortacısı rayici 210.000 TL, ihaleyle bulunan sovtajı 101.600 TL kabul etti ve kusur oranına göre 81.300 TL ödedi. Araç sahibine ödeme öncesinde "ibraname ve mutabakat" başlıklı bir belge imzalatıldı; sigorta şirketi bu belgeyle borcundan kurtulduğunu savundu.

Bilirkişi aracın pert zararını 156.400 TL olarak hesapladı; kusur oranı uygulanınca araç sahibinin 36.000 TL bakiye alacağı bulundu. İlk derece mahkemesi, araç sahibinin ibranamede haklarını saklı tuttuğunu ve belgenin bu nedenle makbuz hükmünde olduğunu belirterek bakiyeye ödeme tarihinden itibaren yasal faiziyle hükmetti. Daire, sigorta şirketinin istinaf başvurusunu esastan reddetti. Karar kesindir.

Ders: Sigorta şirketleri ödemeden önce çoğu zaman ibraname, mutabakatname ya da temlikname imzalatır. İmzalamadan önce belgeye el yazınızla "fazlaya ilişkin haklarım saklıdır" ya da "ihtirazi kayıtla" yazın. Bu kayıt olmadan imzalanan bir ibraname, bakiye talebini ciddi biçimde zorlaştırır.

Karar 5: Sigortanın Yönlendirdiği Alıcı Sovtajı Eksik Öderse Fark Sigortadan İstenir

Zincirleme kazada kusurlu aracın trafik sigortacısı, araç sahibine rayici 210.000 TL, sovtajı 175.500 TL kabul eden bir mutabakat önerdi ve aradaki 34.500 TL'yi ödedi. Hurda araç, sigorta şirketinin yönlendirdiği bir alım satım firmasına satıldı; ancak firma 175.500 TL yerine 105.200 TL ödedi. Sigorta şirketi daha sonra ihale sonuçlarının karıştığını, teklifin hatalı sunulduğunu ileri sürdü. İlk derece mahkemesi, bilirkişinin 70.500 TL'lik zarar tespitine rağmen sigortayı trafik poliçesinin 50.000 TL'lik araç başı limitiyle sınırlı tutarak 15.500 TL'ye hükmetti.

Daire, araç sahibinin istinafını kabul etti. Dava, tarafların kabul ettiği ibranameye dayanıyordu; bu nedenle sigorta şirketi poliçe limitiyle değil, vekâlet görevinin kötüye kullanılması nedeniyle araç sahibinin gerçek zararıyla sorumluydu. Bilirkişi hesabına göre 215.000 TL rayiçten 110.000 TL sovtaj ve 34.500 TL ödeme düşülerek bulunan 70.500 TL'nin tamamına hükmedildi. Karar, temyiz yolu açık olarak verildi.

Ders: Sigorta şirketi hurdanın satışını kendisi organize ediyor ya da sizi bir alıcıya yönlendiriyorsa, mutabakatta yazan sovtaj bedelinin hesabınıza tam olarak geçip geçmediğini kontrol edin. Eksik yatan farkın muhatabı sigorta şirketidir; bu durumda poliçe limiti savunması sonuç doğurmaz.

Karar 6: "Teminat Dışı" Diyen Sigorta Bunu Somut Delille İspat Etmek Zorunda

Bir firmaya ait açık kasa kamyon tek taraflı kazada hasar gördü. Kasko şirketi, poliçedeki kargo klozuna dayanarak savunma yaptı: klozuna göre araç kargo veya kurye taşımacılığı yaparken meydana gelen hasarın %80'ini sigortalı karşılayacaktı.

Daire, aracın kargo ya da kurye taşımacılığında değil, sigortalının kendi nam ve hesabına yaptığı eşya taşımacılığında kullanıldığını ve bunun klozun kapsamına girmediğini tespit etti. Rizikonun teminat dışında kaldığını ispat yükü sigortacıdadır (TTK m. 1409); sigortacı bunu soyut iddialarla değil, somut delillerle kanıtlamalıdır. Aracın kaza tarihindeki değerinden hurda değeri ve kısmi ödeme düşülerek bakiye hasara hükmeden ilk derece kararı onandı. Karar kesindir.

Ders: Sigortanın "alkol", "kargo klozu", "sürücü değişikliği" gibi ret gerekçeleri kendiliğinden doğru kabul edilmez. Ret yazısını ve dayanılan poliçe maddesini yazılı olarak isteyin; iddiasını belgeyle ispat etmek şirkete düşer.

Karar 7: Kasko Davasında Zamanaşımı İki Yıldır; Sigorta İhbardan 45 Gün Sonra Temerrüde Düşer

Kasko sigortalı araç tek taraflı kazada pert oldu ve sigorta şirketi ödeme yapmadı. Araç sahibi önce sulh hukuk mahkemesinde delil tespiti yaptırdı, ardından dava açtı. Bilirkişi raporlarında aracın rayici 280.000 TL, sovtajı 125.000 TL olarak belirlendi ve aradaki 155.000 TL'ye hükmedildi.

Daire, ilk derece kararını onadı ve üç pratik noktaya açıklık getirdi. Birincisi, kasko sözleşmesinden doğan istemler TTK m. 1420 uyarınca iki yıllık zamanaşımına tabidir; olayın trafik kazası olması, KTK m. 109/2'deki uzamış ceza zamanaşımını kasko davasına taşımaz. İkincisi, sigorta bedeli ihbardan itibaren 45 gün sonra muaccel olur ve sigortacı ihtara gerek kalmadan temerrüde düşer (TTK m. 1427); faiz bu tarihten başlatıldı. Üçüncüsü, dava öncesinde yaptırılan delil tespitinin masrafları yargılama gideri olarak sigortaya yüklendi.

Ders: Kasko şirketi aylarca "inceleme sürüyor" diyorsa takvimi kendiniz tutun: iki yıl dolarsa hak kaybı yaşarsınız. Aracı tamire ya da hurdaya vermeden önce sulh hukuk mahkemesinde delil tespiti yaptırmak rayici ve hasarı kayıt altına alır; bu masraf da davayı kazandığınızda geri alınır.

Haftanın Özeti

Aracınız Pert Olduysa Adım Adım

1. Pert teklifini yazılı isteyin. Eksper raporunu ve sigortanın hesabını (rayiç değer, hasar tutarı, sovtaj) yazılı olarak talep edin. Rakamları görmeden hiçbir belgeyi imzalamayın.
2. Rayice itirazınızı ilanlarla destekleyin. Hasar tarihine yakın, aynı model, yıl ve kilometredeki araçların satış ilanlarını ekran görüntüsü ve tarihiyle saklayın.
3. Sovtaj tercihinizi belirleyin. Hurdanın sizde mi kalacağına yoksa sigortaya mı bırakılacağına karar verin. Hurda sizde kalırsa değeri tazminattan düşülür; sigortaya bırakılırsa rayiç değerin tamamı istenir.
4. İbranameye kayıt düşün. İbraname, mutabakatname ya da temlikname imzalamanız gerekiyorsa el yazınızla "fazlaya ilişkin haklarım saklıdır" ya da "ihtirazi kayıtla" yazın.
5. Hesabınıza yatan tutarı kontrol edin. Hurda bir alıcıya satılıyorsa yatan sovtaj bedelini mutabakattaki rakamla karşılaştırın; fark varsa sigorta şirketine yazılı bildirin.
6. Süreleri kaçırmayın. Kaskoda zamanaşımı iki yıldır. Karşı tarafın trafik sigortasında yazılı başvurudan sonra 15 gün içinde ödeme yoksa Sigorta Tahkim Komisyonu'na gidilebilir; tahkim dosyaları genellikle 2-4 ay içinde sonuçlanır.

Sigortanın belirlediği pert bedeline itiraz yolları için pert bedeline itiraz yazımıza, hurda değerinin nasıl hesaplandığı için sovtaj bedeli nedir rehberine bakabilirsiniz. Tek taraflı kazalarda kaskonun ne zaman ödediğini tek taraflı kaza kasko öder mi yazısında anlattık.

Bu Kararlar Sizi Nasıl Etkiler?

Birincisi, pert bedeli sigorta şirketinin tek başına belirlediği bir rakam değildir. Rayiç değer emsal ilanlarla, hasar tutarı orijinal parça ve işçilik bedelleriyle, sovtaj ise ayrıca ve sigortalının tercihi gözetilerek belirlenir. Bu üç kalemden biri eksik ya da yöntemsiz hesaplanan raporlar bölge adliye mahkemelerinde kaldırılıyor.

İkincisi, ödemeden önce imzalatılan belgeler sonucu belirler. İbranameye düşülecek tek bir cümle, yani haklarınızı saklı tuttuğunuzu belirten kayıt, bakiye talebinin önünü açık tutar. Sigortanın yönlendirdiği alıcıya yapılan hurda satışlarında da mutabakattaki rakamın hesabınıza tam olarak yattığını kontrol etmek gerekir.

Üçüncüsü, ispat ve temerrüt kuralları sigortalının lehinedir: teminat dışı iddiasını sigorta ispat etmek zorundadır ve ihbardan 45 gün sonra temerrüde düşer. Ancak kasko davalarındaki iki yıllık zamanaşımı kısadır. Aracınız pert sayılmadan onarıldıysa değer kaybı rehberimize, karşı tarafın trafik sigortasına başvuru ve tahkim süreci için Sigorta Tahkim Komisyonu rehberine bakabilirsiniz.

Sonraki sayı: Haftanın Sigorta Kararları #7: Emniyet Kemeri ve %20 İndirim

Sıkça Sorulan Sorular