Haftanın Sigorta Kararları #7: Emniyet Kemeri Takmadınız Diye Tazminatınız Kesilir mi?

Bu yazı Trafik Kazasında Yolcu Hakları rehberinin tamamlayıcısıdır. Yolcunun kimden, hangi kalemleri isteyebileceği için ana rehbere bakın.

Kısa Cevap

Emniyet kemeri takmamak tazminat hakkınızı ortadan kaldırmaz; kemer takılmadığı somut delille ispatlanır ve bu durumun yaralanmayı ağırlaştırdığı anlaşılırsa tazminattan en fazla %20 indirim yapılabilir. İspat yükü sigorta şirketindedir. Tutanakta kemer bilgisi "belirsiz" ise yaralanmanın türüne bakılarak indirim yapılamaz. Ücret paylaşılan yolculuklar hatır taşıması sayılmaz ve karşı aracın sigortası hatır indiriminden yararlanamaz.

Bu haftanın derlemesinde yolcuların ve yakınlarının tazminat dosyalarında en sık karşılaşılan sigorta savunmasını ele aldık: "Emniyet kemeri takılı değildi, tazminattan %20 indirim yapılmalı." Bu savunmanın ne zaman kabul edildiğini ve ne zaman reddedildiğini 2026 yılında verilmiş iki Yargıtay ve beş bölge adliye mahkemesi kararı gösteriyor. Yedi kararın künyesi doğrulanmış ve tam metinleri okunmuştur.

Karar 1: Tutanakta "Belirsiz" Yazıyorsa Yaralanmanın Türüne Bakılarak İndirim Yapılamaz

Tek taraflı kazada yolcu olarak yaralanan ve malul kalan kişi, aracın trafik sigortacısına karşı Sigorta Tahkim Komisyonu'na başvurdu. Uyuşmazlık hakem heyeti 1.578.848,88 TL tazminata hükmetti. Sigorta şirketinin itirazı üzerine İtiraz Hakem Heyeti, yolcunun dirseğindeki ve göz kapağındaki kesiklerden ve kaburga kırığından hareketle emniyet kemeri takmadığı sonucuna vardı, tazminatı %20 indirerek 1.263.079,10 TL'ye düşürdü.

Yargıtay bu indirimi hukuka aykırı buldu. Kaza tespit tutanağında yolcunun kemer takıp takmadığı "belirsiz" olarak işaretlenmişti ve yaralanmanın niteliği de kemer takılmamasından kaynaklandığını açıkça göstermiyordu. Bu durumda %20 müterafik kusur indirimi yapılamaz. Karar bu yönden yolcu lehine bozuldu. Aynı kararda maluliyet raporunun yönetmeliğe uygun alınmadığı da tespit edildi ve yeni rapor istendi.

Ders: Sigorta şirketleri tahkimde sıklıkla "yaralanma kemer takılmadığını gösteriyor" savunması yapıyor. Tutanakta kemer bilgisi belirsizse, bu çıkarımın tek başına yetmediğini Yargıtay açıkça söyledi. İndirime karşı itirazınızı bu karara dayanarak yapabilirsiniz.

Karar 2: Araçtan Fırlayan Yolcu İçin İndirim Kendiliğinden Uygulanır; Ücretli Yolculuk Hatır Taşıması Değildir

Arka koltukta yolculuk eden bir öğretmen, otomobilin tek taraflı kazası sonucu yaralandı. Sürücünün ceza soruşturmasındaki ifadesine göre kazanın etkisiyle arka kapı açılmış ve yolcu yerde yatarken bulunmuştu. Tahkimde İtiraz Hakem Heyeti, sigortanın emniyet kemeri savunmasını reddetti ancak yolcunun hatır için taşındığını kabul ederek tazminattan %20 indirim yaptı.

Yargıtay iki noktada farklı sonuca vardı. Birincisi, müterafik kusur bir def'i değildir; sigorta ileri sürmese bile resen gözetilir. Yolcunun araçtan fırladığı anlaşıldığına göre emniyet kemeri takmadığı kabul edilmeli ve yerleşik uygulamaya göre gerçek zarar üzerinden %20 indirim yapılmalıdır. İkincisi, öğretmenlerin ücret karşılığı birlikte gidip geldiği anlaşıldığından bu yolculuk hatır taşıması sayılmaz; hatır indirimi kaldırıldı. Karar her iki yönden bozuldu.

Ders: Kemer takmadığınızı gösteren somut bir olgu varsa (araçtan fırlama gibi) indirim kaçınılmaz olabilir. Buna karşılık iş yolculuğu, servis ya da ücret paylaşılan ortak yolculuklarda hatır taşıması indirimi yapılmamalıdır. İndirim de poliçe limitinden değil, gerçek zarardan hesaplanır.

Karar 3: Kemerin Takılmadığına Dair Somut Delil ve Maluliyetle Bağlantı Yoksa İndirim Yok

Tur otobüsünün tek taraflı kazasında yaralanan yolcu %60 oranında malul kaldı. Sigorta şirketi, yolcunun emniyet kemeri takmadığını ileri sürerek tazminattan indirim yapılmasını istedi. Kaza tespit tutanağında yolcunun kemerinin takılı olup olmadığı "belirsiz" olarak yazılmıştı. İlk derece mahkemesi indirim yapmadı.

Daire bu yönden sigortanın istinafını reddetti. Müterafik kusur nedeniyle indirim yapılabilmesi için zararın bu davranış nedeniyle artmış olması, yani uygun illiyet bağı gerekir. Somut olayda kemerin takılı olmadığına dair somut bir delil bulunmadığı gibi, kemer takılmamasıyla maluliyet arasındaki bağlantı da ispat edilemedi. Karar yalnızca protez bedelinin hesabı yönünden kaldırıldı.

Ders: İndirim için iki şart birlikte aranıyor: kemerin takılmadığı kanıtlanmalı ve bu durum yaralanmayı ağırlaştırmış olmalı. İkisinden biri eksikse tazminatınızdan kesinti yapılmamalı.

Karar 4: Kemerin Takılmadığını İspat Yükü Sigortadadır; İndirim %20'yi Aşamaz

Bir otomobil ile sola dönen çekici çarpıştı; otomobilde yolcu olan kişi yaralandı ve %5 oranında malul kaldı. Kaza tespit tutanağında yolcunun kemer takıp takmadığı "belirsiz" olarak işaretlenmişti. İlk derece mahkemesi müterafik kusur indirimi yapmadan toplam 387.610,71 TL tazminata hükmetti; sigorta şirketleri ve sürücüler istinafa başvurdu.

Daire istinafları esastan reddetti ve üç kural koydu. Birincisi, emniyet kemerinin takılı olmadığının ispatı davalı taraf üzerindedir; delil sunulmadan indirim istenemez. İkincisi, müterafik kusur nedeniyle yapılabilecek indirim azami %20'dir; birden fazla müterafik kusur oluşturan davranış bulunsa bile bu oran aşılamaz. Üçüncüsü, hatır taşıması indiriminden yalnızca yolcunun içinde bulunduğu aracın sürücüsü, işleteni ve sigortacısı yararlanabilir; karşı aracın trafik sigortacısı yararlanamaz. Karar temyiz yolu açık olarak verildi.

Ders: Yolcuysanız tazminatınızı her iki aracın sigortasından da isteyebilirsiniz. Karşı aracın sigortacısı sizi hatır için taşınmış saymaya çalışırsa bu savunma geçersizdir; kemer savunmasında da delili sigortadan isteyin.

Karar 5: Tutanakta "Kemer Takılı Değil" Yazması Tek Başına Yetmez; Ölümle Bağlantı Tartışılmalı

Çekici ile otomobilin çarpıştığı kazada otomobilde yolcu olan genç kız hayatını kaybetti; anne ve babası destekten yoksun kalma tazminatı istedi. Kaza tespit tutanağında yolcunun emniyet kemerinin takılı olmadığı tespit edilmişti; adli ölü muayene tutanağında ise ölüm genel beden travmasına bağlanmıştı. İlk derece mahkemesi tazminattan %20 indirim yaptı.

Daire kararı kaldırdı. Müterafik kusur bir def'i olmadığından mahkeme bunu sigortanın savunmasından bağımsız olarak resen araştırmak zorundadır; ancak indirim yapılabilmesi için ölüm ile emniyet kemerinin takılmamış olması arasında illiyet bağı bulunup bulunmadığı ayrıca değerlendirilmelidir. Bu bağlantı tartışılmadan %20 indirim yapılması usul ve yasaya aykırı bulundu. Karar kesindir.

Ders: Tutanaktaki tek bir işaret, kemer takılsaydı sonucun değişeceğini göstermez. Ölümlü ve ağır yaralanmalı dosyalarda indirime karşı, yaralanmanın kemerle önlenip önlenemeyeceğinin tıbben değerlendirilmesini isteyin.

Karar 6: Kemer Bilgisi Belirsizse Ceza Dosyası Getirtilir, Gerekirse Adli Tıp Raporu Alınır

Emniyet şeridinde duran kamyona arkadan çarpan otomobilde yolcu olan kişi yaralandı ve %7 oranında malul kaldı. Sigorta şirketi yolcunun kemer takıp takmadığının belirsiz olduğunu ileri sürdü. İlk derece mahkemesi bu savunmayı tartışmadan tazminata hükmetti.

Daire kararı kaldırdı. Emniyet kemeri kullanımı Karayolları Trafik Kanunu'nun 78. maddesi ve Trafik Yönetmeliği uyarınca zorunludur; illiyet bağı kurulursa tazminattan müterafik kusur indirimi yapılır. Tutanaktan kemer durumu anlaşılamıyorsa mahkeme ceza dosyasını getirtmeli, yolcunun oradaki beyanını, muayene kayıtlarını ve diğer belgeleri incelemeli; kemer takılı değilse adli tıp bilirkişisinden illiyet bağı konusunda rapor almalıdır. Karar kesindir.

Ders: Belirsizlik kendiliğinden sizin lehinize ya da aleyhinize sonuç doğurmuyor; mesele araştırılıyor. Kemer taktıysanız bunu destekleyen belgeleri (ceza dosyasındaki ifadeniz, ambulans ve acil kayıtları, tanık beyanları) erkenden dosyaya koyun.

Karar 7: Kemer Takılmadığı Sabitse %20 İndirim; Önce Hatır, Sonra Müterafik Kusur İndirimi

Kavşakta kırmızı ışık ihlaliyle meydana gelen kazada yolcu olarak bulunan kadın hayatını kaybetti; eşi, çocukları ve anne babası destekten yoksun kalma ve manevi tazminat istedi. Dosya kapsamından yolcunun emniyet kemeri takmadan yolculuk yaptığı sabit görüldü. İlk derece mahkemesi hesaplanan tazminattan %20 indirim yaptı; örneğin 1.920.250,99 TL'lik destek tazminatı 1.536.200,79 TL'ye indi.

Davalılar indirimin düşük olduğunu ileri sürerek istinafa başvurdu; Daire başvuruyu esastan reddetti ve %20 indirimi yerinde buldu. Kararda indirimlerin sırası da açıklandı: bilirkişinin hesapladığı tazminattan önce hatır taşıması, sonra müterafik kusur indirimi yapılır, ödemeler en son düşülür; birden fazla müterafik kusur bulunsa bile yalnızca bir kez indirim yapılır. Ayrıca bu tür hakkaniyet indirimi nedeniyle reddedilen kısım için davalı lehine vekâlet ücretine hükmedilmez.

Ders: Kemer takılmadığı kesinse %20'lik indirim bekleniyor; ancak sigortanın talep ettiği daha yüksek oranlar kabul görmüyor. İndirimin hangi tutardan ve hangi sırayla yapıldığını mutlaka kontrol edin; sıralama hatası tazminatınızı gereksiz yere düşürür.

Haftanın Özeti

Kemer İndirimiyle Karşılaştıysanız Adım Adım

1. Kaza tespit tutanağını kontrol edin. Polis ya da jandarma tutanağında emniyet kemeri kutusunun nasıl işaretlendiğine bakın. "Belirsiz" ya da boş bırakıldıysa bunu not edin; ileride sigortanın savunmasına karşı önemli olacak.
2. Kemer taktığınızı gösteren kayıtları toplayın. Ceza soruşturmasındaki ifadeniz, ambulans ve acil servis kayıtları, kemer izini gösteren muayene notları, olay yeri fotoğrafları ve tanık beyanları işinize yarar.
3. İndirim gerekçesini yazılı isteyin. Sigorta şirketi kemer gerekçesiyle kesinti yapıyorsa hangi delile dayandığını yazılı olarak sorun. İspat yükü şirkettedir.
4. Yaralanma ile kemer arasındaki bağı sorgulayın. Bacak, kol ya da yan darbe yaralanmaları gibi kemerle önlenemeyecek yaralanmalarda indirim yapılmamalıdır; gerekirse adli tıp değerlendirmesi isteyin.
5. Hatır taşıması iddiasına dikkat edin. Ücret ya da yakıt payı paylaştığınız, iş için birlikte gittiğiniz yolculuklar hatır taşıması sayılmaz. Karşı aracın sigortası hiçbir durumda bu indirimi isteyemez.
6. Oranı ve sırayı hesaplayın. Müterafik kusur indirimi %20'yi aşamaz ve gerçek zarar üzerinden yapılır. Sigortaya yazılı başvurudan sonra 15 gün içinde ödeme yoksa Sigorta Tahkim Komisyonu'na gidilebilir; tahkim dosyaları genellikle 2-4 ay içinde sonuçlanır.

Motosiklet kazalarında kask için aynı indirimin nasıl uygulandığını kasksız motosiklet kazası yazımızda anlattık; orada Yargıtay yüz ve çene yaralanmasından hareketle indirim yapılmasını kabul etmişti. Kemerde de belirleyici olan, yaralanmanın kemerle önlenip önlenemeyeceğidir. Maluliyet tazminatının nasıl hesaplandığı için işgöremezlik tazminatı rehberine bakabilirsiniz.

Bu Kararlar Sizi Nasıl Etkiler?

Birincisi, emniyet kemeri savunması otomatik bir %20 kesinti değildir. Sigorta şirketi kemerin takılmadığını somut delille ispat etmek zorundadır ve kemer takılmamasının yaralanmayı ağırlaştırdığı da gösterilmelidir. Tutanaktaki "belirsiz" işareti ya da yaralanmanın türünden yapılan çıkarım bu yükü karşılamıyor.

İkincisi, mahkemeler ve hakemler bu konuyu kendiliğinden araştırabilir; sigorta ileri sürmese bile gündeme gelebilir. Bu nedenle kemer taktıysanız bunu gösteren kayıtları dosyaya erken koymak, takmadıysanız yaralanma ile kemer arasındaki bağlantıyı tıbben tartışmaya açmak gerekir.

Üçüncüsü, indirimin oranı ve sırası sınırlıdır: müterafik kusur indirimi %20'yi aşamaz, gerçek zarar üzerinden ve hatır taşıması indiriminden sonra yapılır. Hatır taşıması iddiası ise ücretli yolculuklarda ve karşı aracın sigortasına karşı geçersizdir. Ölümlü kazalarda yakınların haklarını destekten yoksun kalma tazminatı rehberimizde, tahkim sürecini Sigorta Tahkim Komisyonu rehberinde anlattık.

Sıkça Sorulan Sorular