Kısa Cevap: Kendiliğinden Arıza Ödenmez, Kazadan Doğan Motor Hasarı Ödenir
Aracınız bir tümseğe, refüje ya da yoldaki bir cisme vurdu; ya da derin bir su birikintisinden geçti. Bir süre sonra motor sustu ya da şanzıman vites atmaz oldu. Kasko şirketine başvurdunuz ve şu cevabı aldınız: "Hasar mekanik arıza niteliğinde olup teminat dışındadır." Bu cümle yalnızca yarı yarıya doğrudur. Kasko, hiçbir dış olay olmadan kendiliğinden ortaya çıkan motor ve şanzıman arızasını gerçekten karşılamaz; ama arıza çarpma, düşme, su baskını gibi teminat içindeki bir olaydan doğduysa hasar kaskonun kapsamındadır ve "arıza" demek onu teminat dışına çıkarmaz. Üstelik hasarın teminat dışında kaldığını ispat etmek size değil, sigorta şirketine düşer. Kazadan sonra aracı kullanmaya devam ettiyseniz hakkınız tamamen düşmez; mahkemeler bu durumda teminatı kaldırmıyor, kusurunuzun ağırlığına göre tazminattan indirim yapıyor. Dürüst olmak gerekirse bu indirim yüksek olabilir: aşağıda anlattığımız bir dosyada oran yüzde 75'tir.
Genel Şartlar Ne Diyor? A.1, A.4.14 ve A.4.15
Kasko poliçelerinin hepsi, Türkiye Sigorta Birliği'nin yayımladığı Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları'na tabidir. Tartışmanın tamamı bu metnin üç hükmü etrafında döner.
A.1 maddesi kaskonun karşıladığı riskleri sayar: aracın başka araçlarla çarpışması; "gerek hareket gerek durma halinde iken sigortalının veya aracı kullananın iradesi dışında araca ani ve harici etkiler neticesinde sabit veya hareketli bir cismin çarpması veya aracın böyle bir cisme çarpması, devrilmesi, düşmesi, yuvarlanması gibi kazalar"; üçüncü kişilerin kötü niyetli hareketleri; yanma ve çalınma. Anahtar ifade "ani ve harici etki"dir: kasko dışarıdan gelen bir olayı sigortalar, aracın kendi içinde zamanla gelişen yıpranmayı değil.
A.4 maddesi ise ancak ek sözleşmeyle teminata alınabilecek zararları sayar. Konumuzla ilgili iki bent şöyledir:
A.4.15: "Sigorta kapsamına giren bir olaydan doğmadıkça ve böyle bir olayla sonuçlanmadıkça aracın mekanik, elektrik ve elektronik donanımında meydana gelen her türlü arızalar, kırılmalar ile lastiklerde meydana gelen zararlar."
Bu iki bentten üç sonuç çıkar. Birincisi, mekanik arıza Genel Şartlar'ın "teminat dışında kalan zararlar"ı sayan A.5 maddesinde değil, A.4 maddesindedir; yani mutlak biçimde sigortalanamaz bir risk değildir, poliçeye ek teminat olarak konabilir. Poliçenizde "mekanik arıza" ya da benzeri bir ek teminat olup olmadığına mutlaka bakın. İkincisi, A.4.15'in kendi lafzı istisnayı sınırlar: arıza "sigorta kapsamına giren bir olaydan" doğmuşsa bu bent hiç uygulanmaz. Refüje çarpma sonucu delinen karter, ardından yağsız kalan motor buna tipik örnektir. Üçüncüsü, aynı mantık şanzıman için de geçerlidir: şanzıman da aracın "mekanik donanımı"dır; alttan alınan bir darbeyle şanzıman karteri kırılmış ve dişliler yağsız kalmışsa hasar kazadan doğmuştur. Buna karşılık kavrama ya da mekatronik ünitenin kullanıma bağlı olarak bozulması, dış bir olay yoksa, kasko konusu değildir.
Arıza mı, Kaza mı? Altı Senaryo
Uygulamada sorulacak soru tektir: motordaki ya da şanzımandaki hasar ile teminat içindeki bir olay arasında illiyet (neden-sonuç) bağı var mı? Dosyalarda karşılaşılan başlıca durumlar şöyledir:
| Durum | Hukuki nitelik | Beklenen sonuç |
|---|---|---|
| Hiçbir dış olay yok; motor ya da şanzıman seyir hâlinde arızalandı | A.4.15 kapsamında arıza | Ek teminat yoksa kasko ödemez; garanti ve ayıp hükümlerine bakılır |
| Alt darbe: tümsek, refüj ya da cisme çarpma sonucu karter delindi, motor yağsız kaldı | A.1 kapsamında kaza; motor hasarı kazanın sonucu | Teminat içinde; yola devam edildiyse indirim tartışılır |
| Su birikintisi ya da sel: motor hava emişinden su çekti, kilitlendi | A.4.5 sel ve su baskını ek teminatı (çoğu poliçede vardır) | Ek teminat varsa teminat içinde |
| Bakımsızlık: yağ değişimi yapılmamış, soğutma suyu eksik; dış olay yok | A.4.14 kapsamında | Ek teminat yoksa kasko ödemez |
| Kazadan sonra uyarıya rağmen kullanım: yağ ya da hararet ikazı yanarken sürmeye devam | Teminat içinde hasar + zararı azaltma yükümlülüğünün ihlali (TTK m. 1448) | Tazminat, kusurun ağırlığına göre indirilir; tamamen reddedilmez |
| Arıza kazaya yol açtı: örneğin arızadan çıkan yangın ya da kilitlenen aksam nedeniyle çarpma | A.4.15'in ikinci istisnası: arıza teminat içindeki bir olayla "sonuçlanmış" | Yangın ve çarpma hasarı teminat içinde |
Sigorta şirketinin ret yazısı genellikle bu ayrımı yapmaz; yalnızca sonuca, yani bozulan parçanın "mekanik" olmasına bakar. Oysa Genel Şartlar parçanın türüne değil, hasarın sebebine bakar.
İspat Yükü Kimde? "Arıza" Diyen Şirket İspatlar
Türk Ticaret Kanunu m. 1409/2 açıktır: "Sözleşmede öngörülen rizikolardan herhangi birinin veya bazılarının sigorta teminatı dışında kaldığını ispat yükü sigortacıya aittir." Sigortalı, rizikonun gerçekleştiğini (örneğin aracın su birikintisine girdiğini ya da refüje çarptığını) ortaya koyar; hasarın aslında kendiliğinden gelişen bir arızadan kaynaklandığını ispat etmek ise şirketin işidir.
Bu kuralın nasıl işlediğini Yargıtay 4. Hukuk Dairesi'nin Haziran 2024 tarihli kararı gösteriyor. Sigortalı, 10.07.2022'de şiddetli yağış sırasında aracıyla bir su birikintisine girmiş, motor kilitlenmişti. Sigorta şirketi hasarı reddetti; tahkimde zararın araçtaki arızadan kaynaklanan bölümünün ayrıca belirlenmesini istedi, temyiz dilekçesinde de savunmasını somutlaştırdı: aracın soğutma suyu devirdaim pompası ya da elektrik sistemi arızalanmış, sürücü "seyrinde ısrar etmiş", oluşan hararetle motor bloğu kırılmıştı; yani ortada teminat dışı bir arıza vardı. Hakem heyeti ise fotoğraflarda aracın sel suyunun içinde göründüğünü, radyatörün önünde su seviyesini gösteren kalıntılar bulunduğunu ve şirketin kendi eksper raporunda geçmişe dönük bir arıza şikâyetinin tespit edilmediğini saptadı; motorun hava kanalından su çekerek kilitlendiği sonucuna vardı. İtiraz Hakem Heyeti, şirketin hasarın teminat dışında kaldığına dair "somut delil ibraz edemediğini" belirterek itirazı reddetti; Yargıtay da 238.000 TL'lik kararı onadı (Yargıtay 4. HD, E. 2024/4448, K. 2024/6570, 26.06.2024).
Yola Devam Ettiyseniz: Teminat Düşmez, Tazminat Azalır
Motor hasarlı dosyaların en tartışmalı bölümü burasıdır. Aracın altını bir yere vurdunuz, indiniz, baktınız, görünürde bir şey yok; yola devam ettiniz. Birkaç yüz metre sonra yağ basınç lambası yandı ve motor sustu. Şirket, karter hasarını ödüyor ama motoru ödemiyor: "Motor hasarı kazadan değil, aracın hasarlı hâlde kullanılmasından doğmuştur."
Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi'nin Aralık 2021 tarihli kararı tam olarak bu olayı konu alıyor. Sürücü önündeki aracın aniden durması üzerine orta refüje çıkıp inmiş, aracı kontrol etmiş, uyarı görmeyince yola devam etmiş ve 400-600 metre sonra yağ basınç uyarısı üzerine motoru durdurmuştu. Bilirkişi hasarı iki aşamaya ayırdı: çarpmayla oluşan karter hasarı (3.618,04 TL) ve yağ eksilmesi sonucu motorun yatak sarması (19.239,65 TL). Şirket birincisini ödemiş, ikincisini reddetmişti. İlk derece mahkemesi de "motor hasarı aracın hareket ettirilmesiyle oluştu, teminat kapsamında değil" diyerek davayı reddetti.
Bölge adliye mahkemesi bu kararı kaldırdı. Daire'ye göre karterdeki birinci hasar ile motordaki ikinci hasar arasında illiyet bağı vardır; sürücünün kaza nedeniyle motorda oluşan arızayı bilmesi beklenemez. Bununla birlikte sürücü, kazadan sonra aracı hareket ettirerek ikinci hasarın doğmasına sebep olduğundan zararı önleme ve azaltma yükümlülüğüne aykırı davranmıştır. Daire, TTK m. 1448 uyarınca kusurun ağırlığına göre yüzde 75 indirim yaparak 18.478,99 TL'lik motor hasarının 4.619,75 TL'sine hükmetti (Ankara BAM 21. HD, E. 2019/1809, K. 2021/1478, 08.12.2021).
Aynı Daire, Şubat 2026 tarihli bir başka kararında ilkeyi açıkça yazdı: sigortalının zararı önleme ve azaltma yükümlülüğüne aykırı davranması hâlinde "hasar kasko sigorta poliçesi teminatı kapsamında kalmaya devam edecek olup, sadece sigortalının kusurunun ağırlığına göre tazminattan indirim yapılacaktır." Daire ayrıca kaskonun bir mal sigortası olduğunu, teminat dışı hâller saklı kalmak üzere sigortalının kusurlu olmasının sigortacının sorumluluğunu ortadan kaldırmadığını vurguladı. O dosyada baraj kenarında geri manevra yaparken suya batan aracın hasarı için sürücünün kusuru, zararı azaltma yükümlülüğünün ihlali olarak bile görülmedi ve şirketin istinaf başvurusu reddedildi (Ankara BAM 21. HD, E. 2024/1264, K. 2026/126, 11.02.2026).
Diagnostik Kaydı ve "Uyarı Verdiği Hâlde Kullandı" Savunması
Yeni araçlarda şirketlerin elinde güçlü bir koz var: arıza teşhis (diagnostik) cihazı, motorun hangi kilometrede hangi hata kodunu verdiğini gösterir. Şirket bu dökümle gelir ve "araç şu kilometrede uyarı verdi, siz bin kilometre daha sürdünüz" der. Bu savunma ciddidir, ama mahkemeler onu sorgusuz kabul etmiyor.
Ankara BAM 21. Hukuk Dairesi'nin Mart 2023 tarihli kararında sigortalı, yoğun yağışlı bir günde köprü altındaki su birikintisinden geçmiş, araç o gün sorun çıkarmamış, yaklaşık bir hafta sonra seyir hâlindeyken motor durmuştu. Serviste motora su girdiği ve bloğun çatladığı saptandı. Şirketin eksper raporuna göre araç 79.859 kilometrede ilk arıza uyarısını vermiş, uyarılar sürmüş, kullanıma devam edildiği için 80.918 kilometrede blok patlamıştı. İlk derece mahkemesi, kendi aldırdığı bilirkişi raporlarından ayrılıp şirketin eksper raporuna dayanarak davayı reddetti.
Daire kararı kaldırdı. Gerekçede öne çıkan noktalar şunlardır: motora su girdikten sonra aracın bir süre daha çalışmaya devam etmesi teknik olarak mümkündür; bilirkişiye göre ikaz lambasının yanmamış olması da mümkündür; yüksek değerli bir aracı ikaz lambası yanarken bin kilometre kullanmak hayatın olağan akışına aykırıdır ve sigortalı baştan beri lambanın yanmadığını söylemektedir; iddia edilen tarihte Ankara'da yoğun yağış olduğu sabittir. Sonuç: şirket, sigortalının Genel Şartlara aykırı davrandığını usulüne uygun delillerle ispatlayamamıştır. Daire 83.718,65 TL hasar bedeli ile 2.500 TL ikame araç bedeline hükmetti; değer kaybı talebini ise kasko teminatında bulunmadığı gerekçesiyle reddetti (Ankara BAM 21. HD, E. 2021/788, K. 2023/478, 29.03.2023).
Bu kararın iki pratik sonucu var. Diagnostik dökümü tek başına, sürücünün gösterge panelinde bir uyarı gördüğünü ispat etmez; hata kodunun kaydedilmesi ile sürücüye ikaz verilmesi aynı şey değildir. Ve şirketin tek taraflı eksper raporu, mahkemenin aldırdığı bağımsız bilirkişi raporunun önüne geçemez. Kaskoda değer kaybının neden istenemediğini ve istisnasını kasko değer kaybı rehberimizde, ikame araç klozunu ikame araç hakkı yazımızda anlattık.
Sigorta Şirketinin Ret Gerekçeleri ve Cevapları
| Ret gerekçesi | Neden eksik? | Cevap |
|---|---|---|
| "Hasar mekanik arızadır, teminat dışıdır." | A.4.15, arıza teminat içindeki bir olaydan doğmuşsa uygulanmaz; teminat dışını ispat yükü şirkettedir (TTK m. 1409/2). | Olayı belgeleyin (fotoğraf, çekici, servis kabul formu); şirketten arızanın kazadan bağımsız olduğunu gösteren teknik delili isteyin. |
| "Karter hasarını öderiz, motoru ödemeyiz; aracı kullanmaya devam etmişsiniz." | İlliyet bağı kopmaz; yola devam teminatı kaldırmaz, yalnızca indirim sebebidir (TTK m. 1448). | Uyarının ne zaman yandığını ve kaç metre gidildiğini ortaya koyun; indirim oranını tartışın, tam reddi kabul etmeyin. |
| "Diagnostik kaydına göre araç daha önce arıza uyarısı vermiş." | Kayıt, sürücünün ikazı gördüğünü ve bilerek devam ettiğini tek başına göstermez. | Bağımsız makine mühendisi bilirkişi incelemesi; hata kodunun niteliği ve gösterge ikazı üretip üretmediği sorulmalı. |
| "Yağsızlık ve bakımsızlık var (A.4.14)." | Yağsızlığın sebebi kazada delinen karterse bu bent uygulanmaz; bakımsızlık iddiası servis kayıtlarıyla çürütülür. | Düzenli bakım faturaları ve servis geçmişi. |
| "Olay ihbar edildiği gibi gerçekleşmemiştir." | Bu, ispat yükünü yer değiştirtebilecek ciddi bir savunmadır; tutarsız beyan dosyayı zayıflatır. | İlk beyanınızla tutarlı kalın; olay yerini, saatini ve hava koşullarını belgeleyin. |
Son satır önemlidir. Mahkemeler, sigortalının olayı gerçeğe aykırı bildirdiği kanaatine varırsa ispat yükünü sigortalıya çevirir. Motor hasarlarında "aslında ne oldu" sorusu çoğu zaman teknik bulgulardan okunabildiği için, ihbarı süslemek ya da eksik anlatmak en sık yapılan ve en pahalıya patlayan hatadır.
Adım Adım: Motor ya da Şanzıman Hasarında Ne Yapmalı?
1. Aracı çalıştırmayın, çekiciyle taşıtın. Alt darbe, su birikintisi ya da yağ-hararet ikazından sonra motoru yeniden çalıştırmak hem hasarı büyütür hem de yüzde 75'e varan indirimin gerekçesi olur. Çekici fişi, "aracı kullanmadım"ın en iyi delilidir.
2. Olayı o anda belgeleyin. Çarpılan refüj ya da cismin, su birikintisinin, aracın altındaki yağ izinin ve gösterge panelinin fotoğrafını çekin; saat ve konum bilgisi görünsün. Yargıtay'ın onadığı dosyada belirleyici olan, aracı sel suyunun içinde gösteren fotoğraflardı.
3. Beş iş günü içinde ihbar edin ve tutarlı anlatın. Genel Şartlar, rizikonun gerçekleştiğini öğrendiğiniz tarihten itibaren en geç beş iş günü içinde bildirim ister. İlk beyanınız dosyanın omurgasıdır; sonradan değiştirmeyin.
4. Serviste parçaları saklatın. Delinen karter, hasarlı yataklar, eğilmiş piston kolu, su izi taşıyan hava filtresi; bunlar bilirkişinin "arıza mı, kaza mı" sorusuna cevap vereceği delillerdir. Servise yazılı olarak parçaların atılmamasını bildirin.
5. Ret gelirse bağımsız teknik rapor alın. Şirketin eksperi şirketin görüşünü yazar. Makine mühendisi bir uzmandan, hasarın oluş mekanizmasını ve kazayla illiyetini açıklayan rapor almak, tahkimde ve davada bilirkişi incelemesinin yönünü belirler. Onarım acilse delil tespiti yoluyla parçalar sökülmeden önce mahkeme eliyle inceleme de yaptırılabilir.
6. Poliçenizi ve ek teminatları okuyun. Sel ve su baskını (A.4.5), ikame araç (A.4.8) ve varsa mekanik arıza ek teminatı poliçede ayrıca yazılıdır. Hiçbir dış olay yoksa ve ek teminat da bulunmuyorsa, adres kasko değil, garanti ve ayıplı mal hükümleridir; bu yolu ayıplı araç ve tüketici hakları yazımızda anlattık.
7. Şirkete yazılı başvurun, sonuç alamazsanız tahkime gidin. Başvurudan itibaren 15 gün içinde ödeme yapılmazsa ya da ret gelirse, şirket üyeyse Sigorta Tahkim Komisyonu'na başvurabilirsiniz; kararlar genellikle 2-4 ay içinde çıkar. Süreç ve masraflar için Sigorta Tahkim Komisyonu rehberine bakın.
İlgili rehber: Kaskonun kapsadığı bir başka risk olan hırsızlık için Çalınan Araç Kasko Tazminatı: 30 Gün Kuralı yazımıza bakabilirsiniz.
Kasko arıza dışında bir gerekçeyle ödeme yapmıyorsa ispat yükünün kimde olduğuna ve itiraz yoluna bakın: kasko hasarı reddedildi, 10 ret gerekçesi.
Sıkça Sorulan Sorular
Sigorta hukuku alanında çalışan avukat; araç değer kaybı, pert, araç mahrumiyeti, bedensel zarar ve Sigorta Tahkim Komisyonu uyuşmazlıklarında müvekkillerini temsil eder. Bu yazıdaki karar künyeleri kamuya açık içtihat kaynaklarından alınmış ve karar metinleriyle karşılaştırılarak doğrulanmıştır. Hakkında →