Kısa Cevap: Kurye Kazası Çifte Koruma Altındadır
Motokurye, dağıtım sırasında kaza geçirdiğinde ortada tek olay ama iki ayrı hukuki nitelik vardır: olay hem 2918 sayılı KTK anlamında bir trafik kazası, hem de 5510 sayılı Kanun m.13 anlamında bir iş kazasıdır. Bu yüzden tazminat tek kapıdan değil, birbirinden bağımsız üç kapıdan istenir:
- Karşı aracın zorunlu trafik sigortası (ZMSS): Karşı taraf kusurluysa, kusuru oranında sürekli/geçici iş göremezlik ve bakıcı gideri tazminatı buradan istenir. En hızlı ve en sık kullanılan yol budur.
- SGK: Kaza iş kazası olarak bildirilir; SGK tedaviyi üstlenir, geçici iş göremezlik ödeneği öder, kalıcı maluliyet %10 ve üzerindeyse sürekli iş göremezlik geliri bağlar.
- İşveren: İş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin alınmaması, uygun ekipman verilmemesi, "paketi hızlı yetiştir" baskısı gibi bir kusuru varsa, işverene karşı da maddi ve manevi tazminat davası açılabilir.
Kazanın "iş kazası" olması trafik sigortasından tazminat almanıza engel değildir; kazanın "trafik kazası" olması da SGK ve işveren haklarınızı ortadan kaldırmaz — üç yol yan yana yürür, yalnızca aynı zarar kalemi iki kez ödenmez.
Üç Yolun Karşılaştırması
| Yol | Şartı | Ne Ödenir? |
|---|---|---|
| Karşı ZMSS (sigorta başvurusu → tahkim/dava) | Karşı tarafın kusurlu olması | Sürekli ve geçici iş göremezlik, bakıcı gideri, motosiklet hasarı ve değer kaybı (kusur oranında) |
| SGK (iş kazası bildirimi) | Kazanın işin yürütümü sırasında olması; 4/b'de (esnaf kurye) prim borcu bulunmaması | Tedavi, geçici iş göremezlik ödeneği, %10+ maluliyette sürekli iş göremezlik geliri |
| İşveren (iş mahkemesinde dava) | İşverenin kusurunun ispatı | SGK ve sigorta ödemeleriyle karşılanmayan maddi zarar + manevi tazminat |
Önemli bir ayrıntı: manevi tazminat ZMSS teminatı dışındadır. Manevi tazminat, kusurlu sürücü ve işletenden (mahkemede) veya kusuru varsa işverenden istenir; sigorta şirketinden istenemez. Maddi tazminat kalemlerinin ayrıntısı için yaralanmalı kazada iş göremezlik rehberimize bakabilirsiniz.
Bordrolu Kurye mi, Esnaf Kurye mi?
Tazminatın ZMSS ayağında hiçbir fark yoktur: kusurlu aracın sigortası, zarar görenin çalışma biçimine bakmaksızın öder. Fark, SGK ve işveren ayağında ortaya çıkar:
- Bordrolu kurye (4/a): Kazayı işveren SGK'ya bildirmek zorundadır; ödenek ve gelir doğrudan bağlanır. İşverenin ve varsa asıl işverenin (platform/alt işveren ilişkisinde) sorumluluğu birlikte değerlendirilir.
- Esnaf kurye (4/b — kendi adına çalışan): Kaza, kendisi veya yakınları tarafından bildirilir; iş kazası haklarından yararlanmak için prim borcunun bulunmaması gerekir. Ortada işveren olmadığından işveren sorumluluğu gündeme gelmez; bu da karşı ZMSS yolunu daha kritik hâle getirir.
- Platform üzerinden çalışanlar: Uygulama şirketiyle ilişkinin gerçekte hizmet akdi mi (4/a) yoksa bağımsız çalışma mı (4/b) olduğu tartışmalı olabilir; bu nitelendirme, işverene dava açılıp açılamayacağını doğrudan etkiler.
Yargıtay Ne Diyor?
Kurye olarak çalışırken motosikletiyle kaza geçirip malul kalan başvurucu lehine hükmedilen sürekli iş göremezlik ve bakıcı gideri tazminatına karşı sigorta şirketi, "davacı kurye, kaza iş kazası; SGK'dan ödeme alıp almadığı araştırılsın" savunmasını ileri sürmüştü. Yargıtay bu itirazları yerinde görmeyerek İtiraz Hakem Heyeti kararını onadı: kazanın iş kazası niteliği, ZMSS sigortacısının sorumluluğunu ortadan kaldırmıyor (karar metni).
İlaç dağıtımı yapan kurye, motosiklet kazasında %63 oranında malul kaldı ve işverenine karşı tazminat davası açtı. Mahkeme, kazanın tamamen kuryenin (%40) ve üçüncü kişi sürücünün (%60) kusurundan doğduğunu, motosiklette teknik arıza bulunmadığını ve işverene yüklenebilecek kusur olmadığını tespit ederek davayı reddetti; Yargıtay kararı onadı. Ders: işverene karşı dava kusur ister — ama bu dosyadaki kurye bile üçüncü kişinin aracının ZMSS'sinden kusur oranında tazminat isteyebilir (karar metni).
Gelirin İspatı: Kurye Dosyasının En Kritik Noktası
İş göremezlik tazminatı, kaza öncesi gerçek gelir üzerinden hesaplanır. Kurye gelirleri çoğunlukla paket başı hakediş, uygulama üzerinden ödeme veya elden ödeme şeklinde olduğundan, gelir belgelenemezse hesaplama asgari ücretten yapılır ve tazminat ciddi oranda düşer. Dosyaya girmesi gerekenler:
- Platform kayıtları ve hakediş dökümleri: Uygulamadan indirilecek aylık kazanç raporları.
- Banka hesap hareketleri: Düzenli ödeme akışını gösteren en güçlü delillerden biridir.
- Fatura / serbest meslek makbuzları ve vergi kayıtları: Esnaf kuryede gelirin resmî ispatı.
- SGK hizmet dökümü ve bordrolar: Bordrolu kuryede prime esas kazancın gerçek ücretin altında gösterilip gösterilmediği de ayrıca tartışılabilir.
Hesaplamadan önce kabaca bir fikir edinmek için yaralanma tazminatı hesaplama robotumuzu kullanabilirsiniz. Kask takılmamışsa ve baş/yüz bölgesinden yaralanma varsa tazminattan %20 müterafik kusur indirimi yapılabileceğini unutmayın — ayrıntılar kasksız kaza rehberimizde.
Kusur Durumunuzu Öğrenmek İster misiniz?
Kaza tespit tutanağınızı ve olay yeri fotoğraflarınızı yükleyin; kurye kazanızdaki kusur durumunuzu ve hangi yoldan ne isteyebileceğinizi 24 saat içinde ücretsiz değerlendirelim.
Kusur Kimde? — Ücretsiz AnalizSık Yapılan 5 Hata
- Kazayı iş kazası olarak bildirmemek: Bildirim yapılmazsa SGK ödenek ve gelir bağlamaz; esnaf kuryede bildirim yükü kuryenin kendisindedir.
- "Sigorta nasılsa ödemez" diye ZMSS başvurusu yapmamak: Karşı tarafın kusuru varsa tazminat hakkı vardır; sigortacının "iş kazası" savunması Yargıtay'da tutmamaktadır.
- Gelir kayıtlarını toplamadan başvurmak: Asgari ücretten yapılan hesap, gerçek gelirle yapılan hesabın çok altında kalır.
- Sigortanın ilk teklifine imza atmak: İbraname imzalamadan önce tutarın gerçek zararı karşılayıp karşılamadığı mutlaka kontrol edilmelidir; eksik ödemede bakiye talep hakkı gündeme gelir.
- Maluliyet raporunu acele almak: Tedavi tamamlanmadan alınan rapor eksik çıkabilir; sürekli maluliyet, iyileşme süreci tamamlandıktan sonra usulüne uygun raporla tespit edilmelidir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Yasal Uyarı: Bu yazı yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Her dosyanın sonucu kendi delil durumuna, kusur incelemesine ve yargı merciinin takdirine göre değişir. Somut olayınız için bir avukata danışmanız önerilir.
Kurye Kazanızı Birlikte Değerlendirelim
Çalışma şeklinize ve kusur durumunuza göre hangi yoldan neyi isteyebileceğinizi çıkaralım. İlk değerlendirme ücretsizdir; sonuçlar dosya bazında değişir.