Aday sürücü belgesi iptallerinin büyük bölümü tek bir satırdan doğuyor: araç cinsine bakılmaksızın 0,20 promilin üzerinde alkollü araç kullanıldığının tespiti. Rutin bir denetimde alkolmetreye üflemek, hususi otomobil kullanan bir aday sürücü için ehliyetin tamamen iptali sonucunu doğurabiliyor. Bu yazıda ölçüme nasıl itiraz edileceğini, Danıştay'ın konuya yaklaşımını ve uygulamada davayı kaybettiren tek hatayı ele alıyoruz.
Kanuni çerçeve ve 2026 değişikliği
2918 sayılı Kanun'un Ek 17. maddesi, 24/7/2026 tarihli 7590 sayılı Kanun'un 5. maddesiyle yeniden yazılmış ve 0,20 promil eşiği doğrudan kanun metnine alınmıştır. Değişiklikten önce bu eşik yalnızca Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin Ek 3. maddesinde yer alıyor, kanunda ise aday sürücü iptal şartlarının yönetmelikle düzenleneceği söyleniyordu.
Değişiklikten önceki dönemde savunmaların bir kısmı “kanunda olmayan bir yaptırım yönetmelikle getirilemez” tezine dayanıyordu. Aşağıda ele alacağımız Danıştay kararında bu itiraz karşı oyda dile getirilmiş, çoğunluk ise yönetmeliği hukuka uygun bulmuştu. 7590 sayılı Kanun'la eşik kanuna taşındığından bu tartışma bugün itibarıyla konusuz kalmıştır. Savunmanın ağırlığı artık ölçümün doğruluğuna kaymıştır.
Ölçüme itiraz edilebilir mi?
Rutin trafik denetiminde yapılan ölçüme itiraz edildiğinde görevlilerce tekrar ölçüm yapılmaz; Karayolları Trafik Yönetmeliği m. 97/3-f bunu açıkça düzenler. Ancak aynı hüküm, kişinin kendi imkânlarıyla bir sağlık kuruluşuna başvurmasını engellemez.
Danıştay 8. Dairesi bu noktayı şöyle değerlendirmiştir: Kanun'un 48. maddesinde ölümlü/yaralanmalı kazalar için ayrı bir usul öngörülmüşse de, rutin denetimde yapılan ölçümün ardından kişinin sağlık kuruluşuna başvurmasını yasaklayan bir hüküm yoktur. Sürücünün ölçümün doğru olmadığı yönündeki iddiasını ispat imkânının ortadan kaldırılması, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 6. maddesi kapsamındaki savunma hakkının ve Anayasa'nın 36. maddesindeki hak arama hürriyetinin hukuka aykırı biçimde sınırlanması anlamına gelir.
Ankara'da rutin denetimde 0,70 promil ölçülen bir aday sürücünün belgesi iptal edilmiş; sürücü hem bireysel işlemin hem de yönetmelik hükmünün iptalini istemiştir. Daire, yönetmeliğe karşı davayı reddetmiş, bireysel işlem yönünden de davayı oy çokluğuyla reddetmiştir. Karar, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 17.10.2024 tarihli, E. 2024/741, K. 2024/2349 sayılı kararıyla onanmış ve kesinleşmiştir.
Kararın kalıcı katkısı, sonucundan çok gerekçesindedir: sürücünün kendi imkânıyla yaptırdığı kan testi delil olarak değerlendirilir.
Geri hesaplama: saatte 0,15 promil
Kendi imkânınızla yaptıracağınız test, denetimden bir süre sonra yapılacağı için ham sonuç tek başına yeterli olmaz; geriye dönük hesaplama gerekir. Anılan kararda Adli Tıp Kurumu 5. İhtisas Kurulu'nun kabulüne atıf yapılmıştır: kandaki alkol düzeyi ortalama olarak saatte 15 mg/dl (0,15 promil) azalır. Aynı esas, farklı saatlerde iki ölçüm bulunması hâlinde ikinci ölçüme her saat için 0,15 promil eklenmesi biçiminde Karayolları Trafik Yönetmeliği m. 97'ye de yansımıştır.
| Aradan geçen süre | Eklenecek değer | Örnek: testte 0,10 promil çıktıysa denetim anı |
|---|---|---|
| 30 dakika | ≈ 0,075 promil | ≈ 0,18 promil |
| 1 saat | 0,15 promil | 0,25 promil |
| 100 dakika | ≈ 0,25 promil | ≈ 0,35 promil |
| 2 saat | 0,30 promil | 0,40 promil |
Geri hesaplama her zaman sürücünün lehine sonuç vermez. Anılan olayda test 100 dakika sonra “<10 mg/dl” çıkmış; geri hesapla denetim anı 0,25–0,35 promil aralığında bulunmuş ve bu değer de 0,20 eşiğini aştığı için dava reddedilmiştir. Bu nedenle testi yaptırmadan önce geçen süreyi ve beklenen sonucu birlikte değerlendirmek gerekir; testin bir an önce yaptırılması belirleyicidir.
Davayı kaybettiren hata: tutanağı itirazsız imzalamak
Anılan olayda sürücü, hekimin “etanol testi negatiftir, hiç alkol almamış kişilerde de 0–10 mg/dl aralığı beklenir” şerhini ve ayrıca bir adli tıp uzmanı raporunu dosyaya sunmuştur. Buna rağmen Daire bu delillere itibar etmemiş; gerekçe olarak, sürücünün alkollü araç kullanma fiili nedeniyle düzenlenen tutanakları itirazsız imzalamış olmasını göstermiştir.
Tutanağı imzalarken “Ölçüm sonucunu kabul etmiyorum, alkol almadım; kendi imkânımla derhal kan testi yaptıracağım” şeklinde bir ihtirazi kayıt düşmek, sonradan sunulacak tıbbi delilin değerlendirilmesinin önünü açar. İmzadan kaçınmak yerine şerh koyarak imzalamak tercih edilmelidir; şerhin tutanağa geçirildiğini teyit edin ve bir örneğini isteyin.
Altı adımda ne yapmalı
- Tutanağa ihtirazi kayıt koyun ve bir örneğini alın.
- Cihazın kalibrasyon bilgisi, seri numarası ve ölçüm saati tutanakta yer alıyor mu, kontrol edin.
- Aynı saat içinde en yakın hastaneye giderek kan alkol testi yaptırın; sonucu ve hekim şerhini saklayın.
- Sürenin başlangıcı için iptal işleminin tebliğ tarihini belgeleyin.
- Belge iptali için idare mahkemesinde altmış gün içinde iptal davası açın; yürütmenin durdurulmasını ayrıca talep edin.
- Aynı olaydan doğan idari para cezasına Kabahatler Kanunu m. 27 uyarınca sulh ceza hâkimliğinde ayrıca itiraz edin.
Hangi mahkeme, hangi süre?
Aday sürücü belgesinin iptali, Ek 17. maddenin son fıkrası uyarınca trafik görevlilerince tesis edilen bir idari işlemdir. Bu nedenle denetimi idari yargıya aittir ve iptal davası idare mahkemesinde açılır. Dava süresi, 2577 sayılı Kanun m. 7 uyarınca altmış gün olup yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar. Konunun bütününü Aday Sürücü Belgesi İptali Rehberi'nde ele aldık.
Kaza da varsa: sigorta tarafı
Belge iptali ile sigorta ilişkisi birbirinden bağımsızdır. Alkollü araç kullanımının zorunlu trafik sigortasında rücu sebebi sayılabilmesi için kazanın münhasıran alkolün etkisiyle meydana gelmiş olması aranır; ölçüm sonucunun eşiği aşması tek başına yeterli değildir. Ayrıntı için alkollü sürücüye rücuda ispat yükü yazımıza bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Aday sürücüde 0,20 promil sınırı nereden geliyor?
2918 sayılı Kanun'un Ek 17. maddesinin (c) bendinden. Bu eşik, 24/7/2026 tarihli 7590 sayılı Kanun ile doğrudan kanun metnine alınmıştır; daha önce yalnızca Karayolları Trafik Yönetmeliği'nde yer alıyordu.
Alkolmetre sonucuna itiraz edersem tekrar ölçüm yapılır mı?
Hayır. Karayolları Trafik Yönetmeliği m. 97/3-f uyarınca görevlilerce tekrar ölçüm yapılmaz. Ancak kendi imkânınızla bir sağlık kuruluşuna başvurup kan testi yaptırmanız engellenemez ve bu test yargılamada delil olarak değerlendirilir.
Hastanede yaptırdığım test temiz çıkarsa ehliyetim geri gelir mi?
Kendiliğinden gelmez. Test, denetim anındaki değerin geriye dönük hesaplanmasında kullanılır; kandaki alkol saatte yaklaşık 0,15 promil azaldığından aradan geçen süre eklenir. Hesaplanan değer 0,20 promilin altında kalıyorsa işlemin iptali talep edilebilir.
Tutanağı imzalamazsam ne olur?
İmzadan kaçınmak yerine ihtirazi kayıt düşerek imzalamak daha güvenlidir. Yargı kararlarında, tutanağın itirazsız imzalanmış olması sürücünün sonradan sunduğu tıbbi delillere itibar edilmemesinin gerekçesi yapılmıştır.
Aday sürücü belgesi iptaline karşı sulh ceza hâkimliğine başvurabilir miyim?
Hayır. Belge iptali trafik görevlilerince tesis edilen bir idari işlem olduğundan iptal davası idare mahkemesinde açılır. Sulh ceza hâkimliği yalnızca idari para cezasına yapılan itirazda görevlidir.
Dava açma süresini kaçırırsam ne olur?
İdari işlem kesinleşir ve iptal davası süre yönünden reddedilir. Bu nedenle iptal işleminin tebliğ tarihinin belgelenmesi ve altmış günlük sürenin takibi kritik önemdedir.