Kısa Cevap: Sigorta Ödemezse Borç Mirasçıya Kalır, Ama Ret Kararı Son Söz Değildir
Konut, taşıt ya da ihtiyaç kredisi kullanan bir yakınınız vefat etti. Kredi sözleşmesiyle birlikte imzalatılan hayat sigortasının kalan borcu kapatacağını düşünüyordunuz; sigorta şirketi "poliçe başlangıcından önce mevcut hastalık beyan edilmemiş" diyerek reddetti, banka taksitleri sizden istemeye başladı. Hukuki tablo üç cümleyle şudur. Birincisi, kredi borcu mirası reddetmeyen mirasçılara geçer; sigorta ödemedikçe banka sizden isteyebilir. İkincisi, sigorta şirketinin ret kararı kesin değildir: Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, bildirilmeyen hastalık ile ölüm arasında bağlantı yoksa sigortacının tazminatı tamamen değil, prim oranına göre (proporsiyon) ödemesi gerektiğini 2025 tarihli kararlarıyla yerleştirmiştir. Üçüncüsü, bu davaların çoğu esasa girilmeden, bankanın kayıtsız şartsız muvafakati alınmadığı için usulden kaybedilmektedir; yol haritasının ilk adımı sigortaya değil bankaya yönelir.
Kredi Hayat Sigortası Nasıl İşler: Dain-i Mürtehin, Lehtar, Azalan Teminat
Krediyle bağlantılı hayat sigortası, borçlunun vefatı hâlinde kalan kredi borcunun sigorta bedelinden kapatılması için düzenlenir. Poliçe ya da grup sigortası sertifikası üzerinde banka, "kredi borcu kadar dain-i mürtehin ve lehtar" olarak gösterilir. Bireysel Kredilerle Bağlantılı Sigortalar Uygulama Esasları Yönetmeliği'nin 4/1. maddesi dain-i mürtehini, kredinin geri ödenmeme riskini ortadan kaldırmak amacıyla yaptırılan sigortalarda, riskin gerçekleşmesi üzerine ödenecek tazminat tutarından birinci derecede alacaklı olan kişi olarak tanımlar. Uygulamada bunun üç sonucu vardır:
- Tazminatın sırası: Vefat tarihindeki kalan kredi borcu ve faizi önce bankaya ödenir; artan kısım ikinci derecede hak sahibi olan mirasçılara miras payları oranında kalır. Sigortacı poliçedeki teminat tutarından sorumludur, kredi borcunun tamamından değil; teminat borcun altında kaldıysa fark mirasçılara düşer.
- Teminat türü: Çoğu kredi sigortası "azalan teminatlı" ya da "yıllık yenilemeli"dir. Azalan teminatta sigorta bedeli ödeme planına paralel düşer; yıllık yenilemeli sertifikalarda her yıl yeni bir sertifika düzenlenir. Sigorta şirketleri zaman zaman "vefat tarihinde poliçe yürürlükte değildi" savunması yapar; yenileme primleri krediyle birlikte tahsil edildiyse poliçenin yürürlükte olduğu kabul edilir.
- Talep hakkı: TTK m. 1493/7 uyarınca sigortacıdan edimi isteme ve tahsil yetkisi kural olarak lehtara aittir. Lehtar banka olduğu için mirasçılar sigortacıya karşı ancak bankanın rızasıyla ya da borcu kapatarak hak sahibi konumuna gelebilir. Bu, aşağıda anlatacağımız muvafakat sorununun kaynağıdır.
Vefattan Sonra İlk 30 Gün: Bildirim, Belgeler, Taksitler
- Bankaya ve sigortacıya yazılı bildirim. Vefatı, ölüm belgesi ve mirasçılık belgesiyle birlikte kredinin kullanıldığı şubeye ve sigorta şirketine bildirin. Sigorta şirketinin hangi belgeleri istediğini yazılı alın; ölüm belgesi, epikriz ve hastane kayıtları, mirasçılık belgesi, kredi ödeme planı ve sertifika örneği standart settir. TTK m. 1427/2'ye göre can sigortalarında sigorta bedeli, belgelerin verilmesinden ve ihbardan itibaren en geç 15 gün içinde muaccel olur; bu tarih faizin başlangıcı için önemlidir.
- Bankadan üç belge isteyin: vefat tarihindeki kalan anapara ve faiz dökümü, sigorta sertifikasının bankadaki nüshası ve sağlık beyan formu (varsa), ve dain-i mürtehin sıfatıyla başvuruya kayıtsız şartsız muvafakat yazısı. Üçüncü belge sonraki bölümün konusudur.
- Taksitleri ödemeye devam edin. Uyuşmazlık aylar sürer; ödenmeyen taksitler temerrüt faizi ve icra takibi getirir. Vefattan sonra ödenen taksitler, sigortacı sorumlu bulunursa ödeme tarihlerinden itibaren faiziyle geri istenir. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi'nin önüne gelen dosyalarda mirasçılar tam da bu talebi yöneltmiştir: Ziraat Bankası kredisinde "icra takibine uğramamak için taksitleri ödemeye devam eden" mirasçıların ödedikleri bedellerin tespiti ve tahsili (2022/6035 E., 2024/8080 K.) ve Vakıfbank kredisinde "ölüm tarihinden sonra ödenen taksitlerin en yüksek mevduat faiziyle iadesi" (2023/2876 E., 2025/2239 K.). Ödemeleri ihtirazi kayıt dilekçesiyle yapmak ileride "borcu benimsedi" itirazını keser.
- Mirasın reddi süresini gözetin. TMK m. 606 uyarınca üç aylık ret süresi vardır. Kredi borcu terekeyi aşıyorsa ve sigorta çıkmayacaksa ret düşünülebilir; ancak reddeden mirasçı sigorta tazminatının artan kısmını da isteyemez. Bu karar, sigorta dosyasının şansı değerlendirilmeden verilmemelidir.
En Büyük Tuzak: Bankanın Muvafakati ve Aktif Husumet
Kredi hayat sigortası uyuşmazlıklarının kaybedilme biçimi çoğu zaman esasla ilgili değildir. Yargıtay, dain-i mürtehin bankanın başvuruya ve tazminatın mirasçılara ödenmesine kayıtsız şartsız rızası alınmadan mirasçıların sigortacıya karşı dava ya da tahkim yolunu kullanamayacağını istikrarla kabul eder. Sigorta şirketleri bunu bildiği için cevap dilekçelerinin ilk savunması "bankaya müzekkere yazılsın, muvafakat yoksa husumetten ret" olur.
Ziraat Bankası konut kredisine bağlı 90.263,74 TL teminatlı grup hayat sigortasında mirasçılar tahkime başvurdu. Hakem heyeti bankaya müzekkere yazdı; banka süresinde muvafakat cevabı vermedi, kalan borç ve koşulsuz muvafakat belgesi de sunulamadı. Başvuru aktif husumet ehliyeti bulunmadığından usulden reddedildi, İtiraz Hakem Heyeti mirasçıların "kredi borçlarını ödemek veya muvafakat almak suretiyle hak sahibi sıfatını kazanarak" talepte bulunabileceklerini belirterek itirazı reddetti, Yargıtay onadı. Mirasçılar sigortacının haklı olup olmadığını hiç tartıştıramadan dosyayı kaybetti.
Covid-19 nedeniyle vefat eden kredi borçlusunun eşi tahkime başvurdu; sigortacı poliçe öncesi kalp hastalığı savunması yaptı. Hakem bankaya "kalan borç ve tazminatın başvuranlara kayıtsız şartsız ödenmesine muvafakat" sordu; banka "kredi borcunun kapatılması şartıyla muvafakat edilebilir" diye cevap verdi. Hakem, koşullu muvafakatin yeterli olmadığını, bankanın davaya muvafakatinin de yetmediğini, istenenin tazminatın başvurana ödenmesine kayıtsız şartsız rıza olduğunu belirterek başvuruyu usulden reddetti ve başvurana vekâlet ücreti yükledi.
Bu kural bir tarafa, hakem heyetlerinde ve Yargıtay'da tabloyu yumuşatan iki yaklaşım vardır. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi 02.12.2024 tarihli kararında (2024/12126 E., 2024/11989 K.) Halkbank'ın dain-i mürtehin olduğu iki poliçede sigortacının muvafakat itirazını reddedip esasa giren hakem kararını, yalnızca "dava dışı banka lehine hüküm kurulamaz" gerekçesiyle düzelterek onadı: Kalan 8.033,52 TL kredi borcunun bankaya ödenmesi yerine bu tutarın bankaya ait olduğunun tespitine, artan 70.241 TL'nin mirasçılara ödenmesine karar verildi. Aynı Daire 12.02.2025 tarihli kararında (2023/2876 E., 2025/2239 K.) Vakıfbank'ın koşullu muvafakati üzerine usulden ret veren hakem kararını kaldırıp, banka ile sigortacının el birliğiyle hareket ederek mirasçının hak arama özgürlüğünü kısıtlamasının TMK m. 2 kapsamında korunamayacağını söyleyerek esasa giren İtiraz Hakem Heyeti yaklaşımını bozmadı; dosyayı illiyet bağı yönünden eksik inceleme nedeniyle bozdu. Yani muvafakat engeli aşılabilir, ama bunun için talebin ve dosyanın doğru kurulması gerekir.
Muvafakat Alınamazsa Dört Çıkış Yolu
| Yol | Nasıl işler? | Dayanak / dikkat |
|---|---|---|
| 1. Doğru içerikli muvafakat yazısı | Bankadan "başvuruya ve hükmedilecek tazminatın başvuranlara ödenmesine kayıtsız şartsız muvafakat ettiğimizi" cümlesini içeren, kalan borç dökümüyle birlikte bir yazı alınır. Genel müdürlük hukuk birimine yazılı talep, şube yazısından daha hızlı sonuç verir. | K-2023/141424: "davaya muvafakat" ve "borç kapatılırsa muvafakat" yetmez. Yazı başvuru dilekçesine eklenir. |
| 2. Talebi bankanın menfaatini koruyacak biçimde kurmak | "Vefat tarihindeki kalan kredi borcunun bankaya ait olduğunun tespiti ve sigortacıdan tahsili, artan teminatın mirasçılara ödenmesi" şeklinde talep. Bankanın alacağı zedelenmediği için muvafakat vermemesi için nedeni kalmaz; hakem heyeti de dava dışı banka lehine hüküm kurmadan tespitle yetinebilir. | 4. HD 2024/12126–2024/11989: bankaya ait tutarın "tespiti", artanın mirasçılara ödenmesi düzeltilerek onandı. |
| 3. Kredi borcunu kapatıp hak sahibi olmak | Kalan borç ödenerek bankanın dain-i mürtehin sıfatı sona erdirilir; artık tazminat üzerinde tek hak sahibi mirasçılardır ve ödenen tutar faiziyle sigortacıdan istenir. | 4. HD 2022/13474–2024/12129 gerekçesi; 2023/12243–2025/4094'te kredi başka bankadan kredi çekilerek kapatılmış ve 48.762 TL tazminat mirasçılara hükmedilmişti. |
| 4. Bankanın kendisinin başvurması | Lehtar banka TTK m. 1493/7 uyarınca sigortacıya karşı doğrudan başvuru hakkına sahiptir. Bankayı, mirasçılara icra yerine sigortacıya yönelmeye ikna etmek bazı dosyalarda en kısa yoldur. | 2024/İHK-36383 (11.07.2024): bankanın başvurusu kabul edildi, 41.752,96 TL teminat bankaya hükmedildi. |
"Hastalığını Gizledi" Savunması: Üç Sonuç, Bir İspat Yükü
Muvafakat engeli aşıldığında sigortacının esasa ilişkin savunması hemen her dosyada aynıdır: sigortalı, sağlık beyan formunda sorulara "hayır" demiş, oysa poliçeden önce kalp hastalığı, diyabet, kanser ya da böbrek yetmezliği tanısı varmış; TTK m. 1435 ve Hayat Sigortası Genel Şartları C.2 uyarınca beyan yükümlülüğü ihlal edilmiş, teminat dışı. Bu savunmanın sınırlarını genel olarak hayat sigortası yazımızda ve sağlık sigortası için poliçe öncesi hastalık yazımızda anlattık. Kredi sigortasında öne çıkan noktalar şunlardır.
1. TTK m. 1439/2 üç ayrı sonuç öngörür, "ret" bunlardan yalnızca biridir
Kanun, rizikodan sonra öğrenilen beyan ihlalini kusurun derecesine ve illiyet bağına göre ayırır: ihmalle ihlalde tazminattan indirim; kast derecesindeki ihlalde, bildirilmeyen hastalık ile ölüm arasında bağlantı varsa ödeme borcunun ortadan kalkması; bağlantı yoksa alınan prim ile alınması gereken prim arasındaki orana göre kısmi ödeme (proporsiyon). Sigorta şirketlerinin ret yazıları bu ayrımı görmezden gelir.
Haftada üç kez diyalize giren kronik böbrek yetmezliği hastası sigortalı, üç kredi hayat poliçesinde hastalığını beyan etmemiş; ölüm nedeni ise diz protezi enfeksiyonuna bağlı sepsis. Daire, buradaki "kast"ın kötü niyet değil bildiği hâlde beyan etmeme olduğunu, hastalık ile ölüm arasında bağlantı bulunmadığında TTK m. 1439/2 son cümlesi gereği proporsiyon hesabı yapılması gerektiğini belirtti: bildirilmeyen hastalığı olan bir adaydan diğer hayat sigortası şirketlerinin alacağı prim araştırılacak, ödenen primle bu primin oranına göre tazminat belirlenecek. Tam kabul kararı bu yönden bozuldu; mirasçılar tazminatın tamamını değil, prim oranına göre bir kısmını alacak.
2. İlliyet bağı sigortacı tarafından, uzman raporuyla ispatlanmalıdır
Bildirilmeyen hastalığın ölüme yol açtığını sigortacı ispat eder; hakem heyetinin kendi tıbbi değerlendirmesi yeterli değildir. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi 12.02.2025 tarihli kararında (2023/2876 E., 2025/2239 K.) iç hastalıkları uzmanının "Covid-19'a bağlı viral pnömoni ile önceki multiple myelom arasında illiyet yok" raporuna rağmen kendi değerlendirmesiyle ret veren İtiraz Hakem Heyeti kararını, Adli Tıp Kurumu'ndan gerekçeli rapor alınmadan hüküm kurulamayacağı gerekçesiyle bozdu. 24.09.2024 tarihli kararında ise (2022/6035 E., 2024/8080 K.) 2006'daki mesane kanseri ile 2014'te ortaya çıkan akciğer kanserinin "birbirinden bağımsız kanser türleri" olduğu Adli Tıp raporuna rağmen ret veren tüketici mahkemesi kararını bozdu. Buna karşılık illiyet raporla kurulduğunda ret onanır: kalp hastalığını gizleyen sigortalının ölümünün Adli Tıp raporuyla "kronik rahatsızlıklara bağlı" bulunduğu dosyada ret onanmış (2022/10125 E., 2025/9902 K.), sözleşme öncesi tanısı konan kanserden ölümde mirasçıların menfi tespit davası 11. Hukuk Dairesi'nce 23.03.2026'da kesin olarak reddedilmiştir (2025/4789 E., 2026/1571 K.). Şeker hastalığını beyan etmeyen ve kalp krizinden ölen sigortalının dosyasında ise mahkeme bozma sonrası Adli Tıp raporuyla davayı kabul etmiş, Daire 11.03.2025'te 48.762 TL'lik hükmü onamıştır (2023/12243 E., 2025/4094 K.).
3. Formu banka doldurduysa ispat yükü sigortacıya döner
Kredi hayat sigortası poliçesi şubede, kredi evrakının arasında, çoğu zaman bilgisayar çıktısı bir sağlık beyanıyla imzalatılır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi 10.06.2024 tarihli kararında (2023/2090 E., 2024/4873 K.) sağlık sorularının karşısındaki "hayır" işaretlerinin matbu olduğu, formun "şubede elden teslim" edildiği ve primin yüksek belirlendiği bir tarımsal kredi poliçesinde, sigorta ettirenin kusurunun bulunup bulunmadığı ve derecesi saptanmadan verilen ret kararını bozdu. Sigorta Tahkim Komisyonu İtiraz Hakem Heyeti de 11.07.2024 tarihli kararında (2024/İHK-36383) formların elle değil bilgisayar çıktısı olarak doldurulup yalnızca imza alındığı, sigortacının TTK m. 1423 aydınlatma yükümlülüğünü yerine getirdiğini ispatlayamadığı ve ölüm nedeninin otopsi yokluğunda belirlenemediği dosyada TTK m. 1439'un uygulanamayacağını söyleyerek teminatın tamamına hükmetti. Uygulama dersi: sağlık beyan formunun aslını ve doldurulma biçimini bankadan mutlaka isteyin.
Ne İstenebilir? Kalem Kalem Talep Tablosu
| Kalem | Kime ödenir? | Not |
|---|---|---|
| Vefat tarihindeki kalan kredi borcu (anapara + o tarihe kadarki faiz) | Bankaya (ya da bankaya ait olduğunun tespiti) | Sigortacı teminat tutarıyla sınırlı sorumludur; teminat borcun altındaysa fark mirasçıya kalır |
| Teminatın kalan borcu aşan kısmı | Mirasçılara, miras payları oranında | 4. HD 2024/12126–2024/11989: 78.274 TL teminatın 8.033 TL'si bankaya, 70.241 TL'si mirasçılara |
| Vefattan sonra mirasçıların ödediği taksitler | Ödeyen mirasçıya | Ödeme tarihlerinden itibaren faiz talep edilir; dekontlar ve ihtirazi kayıt saklanmalı |
| Vefattan sonra bankanın işlettiği temerrüt faizi ve icra masrafları | Mirasçıya | Sigortacının haksız reddinin doğrudan sonucu olarak istenebilir; ret yazısı tarihi ve TTK 1427/2 on beş günlük muacceliyet ispatın temelidir |
| Faiz | — | Muacceliyet ya da ret tarihinden; tüketici kredisinde yasal faiz, ticari kredide avans faizi talep edilir (2025/5952'de avans, İHK-36383'te yasal faiz) |
| Birden fazla kredi ve poliçe | Her poliçe için ayrı | 2023/12243–2025/4094: altı bankadan kredi, beş sigortacı ödedi, biri reddetti; her sigortacı kendi poliçesinden ayrı sorumludur |
Tahkim mi, Tüketici Mahkemesi mi? Süreler ve Zamanaşımı
Sigorta Tahkim Komisyonu. Sigorta şirketi Komisyon üyesiyse en hızlı yol tahkimdir: sigortacıya yazılı başvurudan 15 gün içinde cevap alınamaması ya da ret üzerine başvuru yapılır, hakem dört ay içinde karar verir. 2026 itibarıyla 35.000 TL üzerindeki kararlara Komisyon nezdinde itiraz, 383.000 TL üzerindekilere temyiz yolu açıktır; 122.000 TL üzerindeki uyuşmazlıklar heyet tarafından görülür. Yukarıdaki kararların çoğu tahkimden gelmiştir; hakem heyetleri muvafakat şartını Yargıtay kadar sıkı uygular, bu nedenle başvuru dilekçesine banka yazısı eklenmeden tahkime gidilmemelidir. Sürecin ayrıntıları için tahkim rehberimize bakabilirsiniz.
Mahkeme. Kredi tüketici kredisiyse hayat sigortasından doğan uyuşmazlık tüketici mahkemesinde görülür; Yargıtay 2022/6035–2024/8080 sayılı dosyada asliye ticaret mahkemesinin görevsiz olduğunu belirten bozma sonrası dava tüketici mahkemesinde sonuçlanmıştır. Ticari ya da tarımsal kredide asliye ticaret mahkemesi görevlidir. Her iki hâlde dava şartı arabuluculuk uygulanır. Bankaya karşı "borçlu olmadığının tespiti" (menfi tespit) davası sigortacıya karşı tazminat davasıyla birlikte açılabilir; ancak sigortacı sorumlu bulunmazsa menfi tespit de reddedilir (11. HD 2025/4789–2026/1571).
Zamanaşımı. TTK m. 1482 uyarınca sigorta sözleşmesinden doğan istemler alacağın muaccel olduğu tarihten itibaren iki yıl, sigorta bedeline ilişkin istemler her hâlde rizikonun gerçekleştiği tarihten itibaren altı yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Sigortacıyla yazışmalar zamanaşımını durdurmaz; iki yıl dolmadan başvuru yapılmalıdır.
Adım Adım Yol Haritası
- Belgeleri toplayın: ölüm belgesi, mirasçılık belgesi, kredi sözleşmesi ve ödeme planı, sigorta sertifikası, sağlık beyan formunun aslı, hastane epikrizleri, sigortacının ret yazısı.
- Sağlık geçmişini kendiniz değerlendirin: beyan formunda sorulan hastalıklardan hangisi poliçeden önce vardı, ölüm belgesinde yazan neden bu hastalıkla ilişkili mi? İlişkisizse tam ya da proporsiyonlu tazminat, ilişkiliyse form doldurma biçimi ve aydınlatma yükümlülüğü savunması öne çıkar.
- Bankadan kayıtsız şartsız muvafakat yazısı ve kalan borç dökümü isteyin; vermezse talebi "borcun bankaya ait olduğunun tespiti + artanın mirasçılara ödenmesi" olarak kurun ya da borcu kapatıp hak sahibi olun.
- Taksitleri ihtirazi kayıtla ödemeye devam edin; dekontları saklayın.
- Sigortacıya yazılı başvuru, 15 gün cevap süresi, ardından tahkim (muvafakat yazısı ekli) ya da mahkeme. Dilekçede TTK m. 1439/2'nin üç sonucunu ayrı ayrı talep edin: asıl talep tam teminat, yedek talep proporsiyon; ayrıca ödenen taksitlerin iadesi ve faiz.
- Bilirkişi aşamasında illiyet bağı için Adli Tıp ya da ilgili uzmanlık dalından rapor, sigortacıdan sürprim tarifesi ve risk kabul yönetmeliği, bankadan formun doldurulma biçimine ilişkin kayıtlar istenmesini talep edin.
Ret yazısını, sigorta sertifikasını ve sağlık beyan formunu iletişim formu ya da WhatsApp üzerinden gönderirseniz, muvafakat sorununun dosyanızda nasıl aşılacağını ve beyan savunmasının şansını 24 saat içinde değerlendiriyoruz.
Sıkça Sorulan Sorular
Yasal uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayın belgeleri sonucu değiştirir. Mevzuat: 6102 sayılı TTK m. 1423, 1427, 1435, 1439, 1440, 1482, 1493; 4721 sayılı TMK m. 2, 606; 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu m. 30; Bireysel Kredilerle Bağlantılı Sigortalar Uygulama Esasları Yönetmeliği m. 4; Hayat Sigortası Genel Şartları C.2. Yazıdaki kararlar UYAP içtihat kaynaklarından ve Sigorta Tahkim Komisyonu karar dergilerinden tam metin olarak doğrulanmıştır.
Sigorta hukuku alanında çalışan avukat; araç değer kaybı, pert, araç mahrumiyeti, bedensel zarar ve Sigorta Tahkim Komisyonu uyuşmazlıklarında müvekkillerini temsil eder. Bu yazıdaki karar künyeleri kamuya açık içtihat kaynaklarından alınmış ve karar metinleriyle karşılaştırılarak doğrulanmıştır. Hakkında →