Kısa Cevap: Ekspertiz Firması Raporundan Sorumludur ve Bu Sorumluluk Ücretle Sınırlı Değildir
Ekspertiz raporunda «hasarsız» ya da «sorunsuz» yazan araç kısa süre sonra ağır hasarlı veya arızalı çıktıysa muhatabınız yalnızca satıcı değildir. Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik m. 16/5 açıkça yazar: ekspertiz işletmesi, raporundaki bilgilerin taşıtın gerçek durumunu yansıtmamasından sorumludur ve tüketicinin 6502 sayılı Kanun'daki ayıplı hizmet hakları saklıdır. Ekspertiz firmalarının en sık savunması olan «sorumluluğumuz aldığımız ücretle sınırlıdır» iddiasını Yargıtay reddetmiştir: tazminat, ekspertiz ücreti üzerinden değil, aracın değerindeki azalma üzerinden ve nispi metotla hesaplanır. Sorumluluğun iki sınırı vardır: firma yalnızca kontrol ettiğini beyan ettiği kalemlerden ve yalnızca ekspertiz anındaki durumdan sorumludur. Raporda yazan arıza ise sizin aleyhinize işler — o arıza için ne satıcıya ne ekspertize başvurabilirsiniz.
Ekspertiz Raporu Neden Bu Kadar Önemli? Yönetmelik Düzeni
27 Ağustos 2024 tarihli Yönetmelik'in 16. maddesi, işletmelerin (galeri, yetkili bayi, oto alım-satım) sattığı M1, M1G, N1 ve N1G sınıfı taşıtlar için satıştan önceki on gün içinde ekspertiz raporu alınmasını zorunlu tutar. Raporu yalnızca TSE hizmet yeterlilik belgeli ekspertiz işletmeleri düzenleyebilir; rapor üç nüsha hazırlanır ve hem satıcı hem ekspertiz işletmesi tarafından en az beş yıl saklanır. Sekiz yaş veya 160.000 km üzerindeki taşıtlarda zorunluluk yoktur, ancak alıcı isterse rapor yaptırabilir.
| Kural | İçerik | Dayanak |
|---|---|---|
| Raporun zorunlu içeriği | Marka, cins, model yılı, kilometre; ekspertiz işletmesinin TSE belge ve MERSİS numaraları; raporu alan işletmenin yetki belgesi numarası | Yönetmelik m. 16/4 |
| Noter kaydı | Rapor tarih-sayısı, TSE belge no ve kilometre bilgisi satış sözleşmesine işlenir; rapor yoksa tarafların kilometre beyanı yazılır | Yönetmelik m. 27 |
| Bilgi gizleme yasağı | Ekspertiz işletmesi, alım-satım tercihini etkileyecek bilgileri gizleyemez, aldatıcı davranışta bulunamaz | Yönetmelik m. 28/1-a |
| Sorumluluk | Raporun gerçek durumu yansıtmamasından ekspertiz işletmesi sorumludur; tüketicinin ayıplı hizmet hakları saklıdır | Yönetmelik m. 16/5 |
| İdari yaptırım | Uyarıya rağmen aynı yıl tekrar → TSE belgesi 10 günde iptal, 1 yıl yetki belgesi verilmez | Yönetmelik m. 16/5 |
Sorumluluk hükmü yeni değildir: mülga 2018 Yönetmeliği m. 14/5 de raporu düzenleyenleri aynı ifadelerle sorumlu tutuyordu. Yargıtay'ın aşağıda aktaracağımız temel kararı bu hükme dayanır.
Hangi Hukuki Temele Dayanırsınız? Alıcının Sıfatına Göre Üç Durum
| Durum | Hukuki temel | Görevli merci |
|---|---|---|
| Tüketici alıcı, raporu kendisi yaptırdı | 6502 m. 13-15 ayıplı hizmet + TBK m. 112 tazminat (kusursuzluğu firma ispatlar) | 186.000 TL altı: Tüketici Hakem Heyeti · üstü: Tüketici Mahkemesi (önce arabuluculuk) |
| Tüketici alıcı, raporu satıcı yaptırdı | Üçüncü kişiyi koruyucu etkili sözleşme görüşü + TBK m. 49 haksız fiil (m. 16/5 ve 28/1-a ihlali) | Aynı; talebi her iki temele birlikte dayandırın |
| Tacir alıcı / ticari araç | TBK eser-vekâlet hükümleri, sözleşmeye aykırılık | Asliye Ticaret Mahkemesi (arabuluculuk dava şartı) |
Yargıtay, ekspertiz uyuşmazlığının tüketici hukuku alanına girdiğini 2013'te kabul etmiştir: ağır hasarlı aracı «küçük boya» kaydıyla raporlayan firmaya karşı açılan dava, ayıplı hizmet niteliğinde görülerek tüketici mahkemesine yönlendirilmiştir.
Ağır hasarlı (pert) bir aracı «küçük boya» kaydıyla raporlayan ekspertiz işletmesine karşı açılan davada Daire, ekspertiz hizmetinin tüketici işlemi niteliğinde bir ayıplı hizmet uyuşmazlığı olduğunu ve davaya bakmakla tüketici mahkemesinin görevli olduğunu belirterek genel mahkemenin esasa girmesini bozma sebebi saymıştır.
Karar metni →
«Sorumluluğumuz Ücretle Sınırlı» Savunması ve Tazminatın Hesabı
Ekspertiz sözleşmelerinin arkasında, formların altında ya da faturada sık görülen «firmamızın sorumluluğu ekspertiz ücreti ile sınırlıdır» kaydı sizi bağlamaz. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, ağır hasarlı aracı hasarsız raporlayan firmaya karşı açılan davada bu savunmaya itibar etmemiş, sorumluluğun Yönetmelik'ten doğduğunu ve zararın aracın değeri üzerinden hesaplanacağını kabul etmiştir. Aynı karar hesap yöntemini de belirler: nispi metot.
Alıcı, satın almadan önce ekspertiz yaptırdığı aracın raporda gösterilmeyen ağır hasarlı olduğunu öğrenince ekspertiz firmasına karşı ayıplı hizmet davası açmıştır. Firmanın «sorumluluğumuz yalnızca aldığımız ekspertiz ücretiyle sınırlıdır» savunması kabul görmemiş; Yönetmelik'teki «ekspertiz raporunu düzenleyenler raporun taşıtın gerçek durumunu yansıtmamasından sorumludur» hükmü esas alınmıştır. Daire, zararın ayıpsız değer ile ayıplı değer arasındaki farkın doğrudan hükme bağlanmasıyla değil, nispi metotla (ayıplı değer / ayıpsız değer oranının satış bedeline uygulanmasıyla) hesaplanması gerektiğini belirterek kararı bozmuştur.
Karar metni →
| Nispi metot — örnek | Tutar |
|---|---|
| Aracın ayıpsız (hasarsız) değeri | 850.000 TL |
| Aracın gerçek (hasarlı) değeri | 700.000 TL |
| Ödediğiniz satış bedeli | 750.000 TL |
| Oran: 700.000 / 850.000 | %82,35 |
| Ödenmesi gereken bedel: 750.000 × %82,35 | 617.647 TL |
| Tazminat: 750.000 − 617.647 | ≈ 132.353 TL |
Mutlak fark yöntemi (850.000 − 700.000 = 150.000 TL) hatalıdır; mahkeme bilirkişiden nispi hesap istemelidir. Bu tutarın yanında rapora güvenerek yaptığınız ve boşa giden masraflar (onarım, çekici, ekspertiz ücretinin kendisi) de TBK genel hükümleriyle talep edilebilir.
Sorumluluğun Üç Sınırı
| Sınır | Anlamı |
|---|---|
| «Yapılmadı» kalemleri | Raporda kontrol edilmedi / yapılmadı işaretli kalemler için firmanın beyanı yoktur; o kalemlerde sorumluluk da yoktur. Ucuz «temel paket» ekspertizin gerçek maliyeti budur. |
| Ekspertiz anı | Firma aracın geleceğini garanti etmez. Sonradan ortaya çıkan arızanın ekspertiz anında mevcut olduğunu siz ispatlarsınız; kilometre farkı ve geçen süre belirleyicidir. |
| Birlikte kusur | Raporda uyarılan arızayı gidermeden aracı kullanmaya devam ettiyseniz TBK m. 52 uyarınca indirim yapılır. |
Raporun Ters Yüzü: Raporda Yazan Arıza «Bilinen Ayıp» Sayılır
Rapor yalnızca sizin lehinize bir belge değildir. Yönetmelik m. 18/1-c, ekspertiz raporunda belirtilen arıza ve hasarları galerici garantisinin dışında bırakır. Daha önemlisi, raporda yazan arıza satış anında bildiğiniz ayıp sayılır (6502 m. 10/2, TBK m. 222) ve satıcının sorumluluğunu ortadan kaldırır. Yargıtay iki güncel kararında bunu uygulamıştır:
Satıştan önce alınan ekspertiz raporunda araçtaki arızalar yazılı olduğu hâlde araç noterde «hâlihazır durumu ile görülüp beğenilerek» satın alınmıştır. Daire, raporda yer alan arızaların alıcı tarafından bilinerek kabul edildiğini, dolayısıyla satıcıya karşı gizli ayıp iddiasının dinlenemeyeceğini belirten kararı onamıştır. Karar, ekspertiz raporunun alıcı aleyhine de işleyen yüzünü göstermektedir.
Karar metni →
Ekspertiz raporunun ek notunda «turbo problemli, servise sevk» uyarısı bulunan araç buna rağmen satın alınmış; sonradan ortaya çıkan turbo arızası için satıcıya yöneltilen ayıp davası, ayıbın bilinerek satın alındığı gerekçesiyle reddedilmiş ve Daire bu sonucu onamıştır. Rapordaki her uyarı, alıcının bilgisi sayılır.
Karar metni →
Pratik sonuç: raporu ek notları dâhil satın almadan önce okuyun. «Servise sevk», «dikkat», «kontrol önerilir» gibi notlar, sonradan açacağınız davada aleyhinize okunur. Bu yönü galericiden alınan ayıplı araç yazımızda satıcı yönünden ayrıca ele aldık.
İspat: Bu Davalar Esasta Değil, Delilde Kazanılır veya Kaybedilir
İspatın konusu tek cümledir: aracın ekspertiz anındaki gerçek durumu, raporda beyan edilenden farklıydı. Bu ancak araç üzerinde bilirkişi incelemesiyle ortaya konabilir. Aracı onarır ya da satarsanız inceleme yapılamaz ve dava büyük ihtimalle reddedilir. Bölge adliye mahkemesi kararları bu iki tuzağı somut olarak gösterir:
Araç alım satımı yapan tacir alıcı, «Plus-Full» ekspertiz raporuna güvenerek aldığı aracın sekiz gün sonra arızalanması üzerine satıcı ve ekspertiz şirketine birlikte dava açmıştır. Daire, ekspertiz şirketinin satış sözleşmesinin tarafı olmadığını, ona karşı ancak ayıplı hizmet nedeniyle başvurulabileceğini belirtmiş; ancak araç yargılama sırasında satıldığı ve raporda «iyi» yazan parçaların ekspertiz anında arızalı olduğu ispat edilemediği için davayı reddetmiştir.
Karar metni →
İş makinesi alımından önce 15.000 TL karşılığında ekspertiz yaptıran alıcı, raporda yazmayan arızalar için ekspertiz işletmesine dava açmıştır. Daire, 27.08.2024 tarihli Yönetmelik uyarınca ekspertiz işletmesinin raporun gerçek durumu yansıtmamasından sorumlu olduğunu kabul ederek esasa girilmesini yerinde bulmuş; ancak başka ildeki makine için talimat yazılmadan bilirkişi incelemesi yaptırılmasını usul hatası sayarak kararı kaldırmıştır. İlk derece gerekçesindeki uyarı önemlidir: alıcı makineyi onarttığı için onarım öncesi-sonrası karşılaştırması yapılamamıştır.
Karar metni →
Bu nedenle ayıbı öğrendiğiniz anda sıralama şudur: (1) aracı olduğu gibi durdurun, (2) sulh hukuk mahkemesinden delil tespiti isteyin (HMK m. 400 vd.) veya en azından bağımsız ikinci bir ekspertiz + fotoğraf/video ile durumu belgeleyin, (3) ekspertiz işletmesine ve satıcıya yazılı ihtar gönderin, (4) ancak ondan sonra onarım kararı verin.
Süreler ve Başvuru Mercii
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Ayıplı hizmette zamanaşımı | 2 yıl (hizmetin ifasından itibaren) | TKHK m. 16/1 |
| Hile / ağır kusurla gizleme | Zamanaşımı işlemez | TKHK m. 16/2 |
| Haksız fiil temeli | Öğrenmeden 2 yıl, her hâlde 10 yıl | TBK m. 72 |
| Hakem heyeti sınırı (2026) | 186.000 TL altı zorunlu; arabuluculuk şartı yok | TKHK m. 68 |
| Tüketici mahkemesi | Önce zorunlu arabuluculuk | TKHK m. 73/A |
Satıcı ile ekspertiz işletmesini birlikte hasım gösterin. Satıcı ayıplı maldan, ekspertiz işletmesi ayıplı hizmet veya haksız fiilden aynı zarar için sorumludur; TBK m. 61-62 uyarınca size karşı müteselsilen sorumlu olurlar ve tahsil şansınız iki katına çıkar.
Delil Kontrol Listesi
Ekspertiz raporunun tamamı. Yalnızca ön sayfa değil; «yapılmadı» işaretli kalemler, ek notlar, dinamometre/OBD çıktıları ve fotoğraflar dâhil. Raporda TSE hizmet yeterlilik belgesi ve MERSİS numaraları bulunmalıdır (m. 16/4).
Ekspertiz ücretinin ödeme belgesi. Fatura veya fiş; ekspertiz sözleşmesinin tarafı olduğunuzu ve hizmet paketinin kapsamını (standart / full / plus) gösterir.
Noter satış sözleşmesi. Rapor tarih ve sayısı, TSE belge numarası ve kilometre bilgisi sözleşmeye işlenir (Yönetmelik m. 27). «Hâlihazır durumu ile görülüp beğenilerek» ibaresi varsa not edin.
Hasar geçmişi sorguları. TRAMER/SBM hasar sorgusu, e-Devlet «araç hasar kayıtları», varsa yetkili servis geçmişi; raporun gizlediği hasarı nesnel olarak kanıtlar.
Delil tespiti raporu. Onarıma başlamadan önce sulh hukuk mahkemesinden (HMK m. 400 vd.) alınan bilirkişi tespiti. Ekspertiz tarihi ile tespit tarihi arasındaki kilometre farkı raporda yer almalıdır.
Yazılı ihtar. Ayıbı öğrendikten sonra ekspertiz işletmesine (ve satıcıya) noter veya KEP üzerinden gönderilen, tespit edilen hasarı ve talebi belirten ihtar.
Zarar belgeleri. Onarım teklifleri/faturaları, ikinci el piyasa değeri için ilan karşılaştırmaları, uzman görüşü; nispi hesap için ayıpsız ve ayıplı değer verisi gerekir.
Sık Düşülen Beş Tuzak
1. Raporu okumadan imza atmak. Raporda yazan her arıza alıcının bilgisi sayılır ve garanti dışına çıkar; sonradan ne satıcıya ne ekspertiz işletmesine yöneltilebilir.
2. «Yapılmadı» işaretli kalemleri gözden kaçırmak. Ekspertiz işletmesi yalnızca beyan ettiği kalemlerden sorumludur. Motor veya beyin kontrolü yapılmamışsa o kalemde rapora dayanamazsınız.
3. Tespit yaptırmadan onarmak veya satmak. Ekspertiz anındaki durum ancak araç üzerinde incelemeyle ispatlanır. Onarılan veya elden çıkarılan araçta dava «ispat edilemedi» gerekçesiyle reddedilmektedir.
4. Ücret kadar tazminatla yetinmek. İşletmelerin «sorumluluğumuz ücretle sınırlı» savunması Yargıtay'ca reddedilmiştir; zarar nispi metotla, aracın değeri üzerinden hesaplanır.
5. Yalnızca satıcıya dava açmak. Satıcı ile ekspertiz işletmesi farklı hukuki sebeplerle aynı zarardan sorumlu olabilir. Birini dışarıda bırakmak, özellikle satıcının ödeme gücü zayıfsa tahsil riskini artırır.
Nispi hesap örneği, delil listesi, adım adım yol haritası ve örnek ihtar iskeletini içeren PDF rehberimizi ücretsiz indirebilirsiniz: Ekspertiz Sorumluluğu Rehberi (PDF) ⬇
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Yasal uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; sonuç raporun içeriğine, aracın ekspertizden sonra kullanım süresine, ayıbın niteliğine ve delil durumuna göre değişir. Yazıdaki karar özetleri kararların tam metninden aktarılmış olup bağlantıları verilmiştir; hukuki değerlendirme için bir avukata danışınız.
Ekspertiz Raporunuzu Birlikte İnceleyelim
Raporun hangi kalemlerinin sorumluluk doğurduğunu, tazminatın nasıl hesaplanacağını ve delil tespitinin nasıl yapılacağını belirleyelim.